Cách nào điều trị suy giảm nhận thức ở người trẻ tuổi?

Suy giảm nhận thức là tình trạng suy giảm khả năng ghi nhớ, suy luận, học hỏi và chú ý. Điều đáng lo ngại hiện nay là tình trạng suy giảm nhận thức ngày càng phổ biến ở người trẻ tuổi gây những ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng làm việc và sinh hoạt của họ. Cùng tìm hiểu cách điều trị suy giảm nhận thức ở người trẻ tuổi qua bài viết sau.

1. Suy giảm nhận thức ở người trẻ tuổi có nguy hiểm không? Vì sao?

Khi già đi, bạn có thể nhận thấy những thay đổi trong một số kỹ năng tư duy của mình, bao gồm cả sự suy giảm nhận thức sa sút trí tuệ. Suy giảm thần kinh nhận thức là tình trạng mất dần khả năng tư duy như khả năng học hỏi, ghi nhớ, chú ý, lý luận. Đối với một số người, một lượng nhỏ suy giảm nhận thức xảy ra theo tuổi tác. Nhưng những thay đổi đáng kể hơn có thể là dấu hiệu của rối loạn nhận thức. Chấn thương, bệnh tật và thói quen sức khỏe có thể ảnh hưởng đến mức độ và tốc độ thay đổi khả năng nhận thức của bạn theo thời gian. Chính vì vậy, suy giảm nhận thức trước đây chỉ gặp đa số ở người lớn tuổi thì ngày nay, tình trạng này ngày càng phổ biến ở người trẻ tuổi vì chế độ ăn, lối sống, sinh hoạt không lành mạnh.

Đặc biệt sau đại dịch Covid-19, tỷ lệ mắc suy giảm thần kinh nhận thức và trí nhớ ở người trẻ tuổi gia tăng nhanh chóng. Các tác động lên não của tình trạng hậu COVID thường bao gồm suy giảm nhận thức như suy giảm khả năng chú ý, chức năng điều hành, trí nhớ và khả năng học tập. Những phàn nàn về nhận thức, được bệnh nhân gọi là “sương mù não” và được mô tả là “hội chứng sương mù não”, bao gồm sự kết hợp của các triệu chứng nhận thức, chẳng hạn như mất tập trung, mất ngôn ngữ và mất trí nhớ, có thể đi kèm với mệt mỏi, thiếu động lực và rối loạn giấc ngủ.

Suy giảm thần kinh nhận thức ở người trẻ tuổi rất nguy hiểm, vì chúng gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, sức khỏe, khả năng tập trung làm việc, khả năng quản lý công việc, tài chính cũng như khả năng sinh hoạt đời sống của người bệnh. Tuỳ vào giai đoạn bệnh mà chúng gây những ảnh hưởng khác nhau như sau:

1.1. Suy giảm nhận thức rất nhẹ

Suy giảm nhận thức rất nhẹ (hoặc suy giảm nhận thức chủ quan) là khi các triệu chứng nghi ngờ nhưng không rõ ràng để chẩn đoán là suy giảm thần kinh nhận thức. Giai đoạn này có thể bị suy giảm trí nhớ nhiều hơn, chẳng hạn như quên nơi để chìa khóa, các cuộc họp đã lên lịch và tên của mọi người hoặc bạn khó tập trung.

1.2. Suy giảm nhận thức nhẹ

Giai đoạn suy giảm nhận thức này gây ra các triệu chứng đáng chú ý bắt đầu ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống hàng ngày, bao gồm:

• Bị lạc khi đi đến một địa điểm quen thuộc
• Gặp khó khăn trong việc ghi nhớ hoặc học tên
• Đọc mà không giữ lại bất kỳ tài liệu nào
• Mất một món đồ có giá trị hoặc quý giá
• Gặp khó khăn trong việc hòa nhập xã hội hoặc hòa nhập vào môi trường xã hội
• Quên lời nói hoặc tên của những người thân yêu
• Thực hiện tệ hơn đáng kể trong công việc  

1.3. Suy giảm nhận thức vừa phải

Với tình trạng suy giảm nhận thức sa sút trí tuệ ở mức độ vừa phải, các triệu chứng được thể hiện rõ ràng qua đánh giá lâm sàng. Suy giảm nhận sa sút trí tuệ thức vừa phải sẽ gây những khó khăn cho bạn bao gồm:

• Giảm nhận thức về các sự kiện và tin tức hiện tại
• Khó nhớ lịch sử cá nhân của bạn
• Khó tập trung
• Mất khả năng quản lý tài chính, đi lại và làm việc
• Từ chối điều kiện
• Khả năng ghi nhớ khuôn mặt, thời gian hoặc địa điểm và những địa điểm quen thuộc được duy trì

Mất phương hướng về thời gian và địa điểm là một dấu hiệu khác, cũng như mất khả năng số học và không có khả năng ăn mặc độc lập. Khi giai đoạn này tiến triển thành suy giảm nhận thức ở mức độ vừa phải hoặc mất trí nhớ ở mức độ vừa phải, một người có thể không còn khả năng sống độc lập nữa.

1.4. Suy giảm nhận thức nghiêm trọng

Các giai đoạn sau, bao gồm suy giảm nhận thức nghiêm trọng và rất nghiêm trọng, liên quan đến sự suy giảm liên tục về khả năng nhận thức. Khi bạn mắc suy giảm nhận thức nghiêm trọng, bạn sẽ gặp khó khăn trong các vấn đề sau: 

• Đôi khi quên tên vợ/chồng
• Khó nhớ các sự kiện trong quá khứ
• Thiếu nhận thức về thời gian, địa điểm hoặc mùa
• Khó khăn khi đếm ngược
• Không có khả năng sống độc lập, không tự chủ
• Hành vi ảo tưởng, hoang tưởng, kích động
• Hành vi ám ảnh
• Sự lo lắng

Trong tình trạng suy giảm nhận thức rất nghiêm trọng (mất trí nhớ nghiêm trọng), mọi người mất khả năng đọc, viết và nói và cần được hỗ trợ trong mọi khía cạnh của cuộc sống hàng ngày. Cuối cùng, khả năng đi lại và vận động dần dần xấu đi.

Tuỳ vào từng giai đoạn suy giảm nhận thức mà chúng gây ra những hậu quả, ảnh hưởng tiêu cực khác nhau lên nhiều phương diện trong đời sống của người bệnh.

2. Cách nào điều trị suy giảm nhận thức ở người trẻ tuổi?

Qua phần trên chúng ta đã thấy được những ảnh hưởng nghiêm trọng của suy giảm nhận thức đối với người trẻ tuổi. Vì vậy, việc điều trị cũng như phòng ngừa suy giảm nhận thức là điều cần thiết để bảo vệ sức khoẻ và nâng cao chất lượng sống. Các cách điều trị suy giảm nhận thức ở người trẻ tuổi bao gồm:

2.1 Ăn uống lành mạnh

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc ăn quá nhiều thịt đỏ, chất béo ngọt, thức ăn nhanh chế biến sẵn sẽ làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ của bạn. Vì vậy, xây dựng và thực hiện một chế độ ăn lành mạnh là cách chữa bệnh suy giảm nhận thức. 

Các nghiên cứu cho thấy chế độ ăn uống lành mạnh, chẳng hạn như chế độ ăn DASH (Phương pháp ăn kiêng để ngăn chặn tăng huyết áp) và chế độ ăn MIND (Can thiệp Địa Trung Hải-DASH để trì hoãn thoái hóa thần kinh), có thể làm chậm sự suy giảm nhận thức, nhấn mạnh vào rau tươi và protein nạc, đồng thời tránh đường, muối và thực phẩm chế biến sẵn.

Để xây dựng chế độ ăn lành mạnh phòng ngừa suy giảm nhận thức, bạn cần tuân thủ một số điều sau đây:

• Hạn chế tiêu thụ thịt đỏ, chất béo, mỡ từ động vật, cơm trắng, bánh mì trắng. Hãy tăng cường bổ sung các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên cám nguyên hạt, các chất béo không bão hoà.
• Tăng cường bổ sung các loại cá béo chứa nhiều axit béo omega 3, DHA, EPA tốt cho trí não như cá thu, cá hồi, cá trích, cá mòi..
• Tăng cường bổ sung chất xơ, vitamin, khoáng chất có lợi cho não bộ của bạn từ rau củ, trái cây tươi.
• Thay đổi cách chế biến các món ăn bằng cách tăng cường những món ăn luộc, hấp, nướng thay cho những món chiên xào nhiều dầu mỡ.
• Hạn chế đường, muối trong chế độ ăn
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ uống chứa nhiều đường
• Uống đủ nước. Việc uống đủ nước sẽ giúp thanh lọc cơ thể, tăng cường trao đổi chất, giúp máu lưu thông tới não bộ tốt hơn. Bạn có thể bổ sung nước từ nước lọc, từ rau củ hoặc các loại nước ép rau củ.

2.2 Ngủ đủ giấc

Giấc ngủ chất lượng rất có lợi cho sức khỏe não bộ của bạn. Cơ thể và não bộ của chúng ta cần được nghỉ ngơi thư giãn sau ngày dài học tập và làm việc căng thẳng. Khi bạn thức khuya, ngủ không đủ giấc kéo dài sẽ làm suy thoái các tế bào thần kinh từ đó làm tăng quá trình suy giảm nhận thức và trí nhớ của bạn.

Bạn cần ngủ đủ từ 7 – 8 tiếng mỗi ngày. Hãy nâng cao chất lượng giấc ngủ bằng cách duy trì cố định thời gian đi ngủ và thức dậy. Không sử dụng cafein, trà xanh, nước tăng lực và những chất gây ảnh hưởng đến giấc ngủ của bạn. Hạn chế sử dụng các thiết bị chứa ánh sáng xanh như tivi, laptop, điện thoại trước khi đi ngủ 1 tiếng. Thay vào đó, bạn hãy đọc sách, nghe nhạc hoặc tắm nước ấm trước khi đi ngủ. Những điều này sẽ giúp bạn ngủ ngon và tỉnh táo, thoải mái vào sáng hôm sau.

2.3 Giảm căng thẳng

Căng thẳng, lo lắng hoặc áp lực kéo dài sẽ thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức và lão hoá não bộ. Vì vậy, bạn cần giữ tinh thần lạc quan, vui vẻ thoải mái tránh stress, suy nghĩ quá nhiều. Hãy tích cực làm những điều đem lại niềm vui cho bạn như cắm hoa, vẽ tranh, chơi đàn, nấu ăn..

Ngoài ra, tập hít thở, thiền cũng giúp bạn tĩnh tâm, nâng cao tâm trạng và tạo ra cảm giác thư thản nhẹ nhàng cho bản thân.

2.4 Tăng cường hoạt động

Những người lười hoạt động hoặc ít tập luyện thể lực sẽ có nguy cơ suy giảm nhận thức cao hơn những người khác. Vì vậy, việc tăng cường tập luyện thể chất là cách chữa bệnh suy giảm nhận thức sa sút trí tuệ. Chúng vừa giúp bạn khỏe mạnh, phòng chống được nhiều bệnh tật vừa nâng cao sức khỏe não bộ, quá trình nhận thức và trí nhớ của bạn.

Việc kết hợp tập thể dục thường xuyên hoặc hoạt động thể chất ít nhất 150 phút hoạt động vừa phải mỗi tuần sẽ giúp giải quyết các yếu tố sức khỏe cơ bản và cải thiện chức năng não.

2.5 Hạn chế bia rượu

Khi bạn uống quá nhiều bia rượu hoặc uống quá thường xuyên sẽ làm thúc đẩy suy thoái tế bào não, giảm liên kết các tế bào thần kinh từ đó làm gia tăng quá trình suy giảm nhận thức, trí nhớ và cả tâm thần của bạn. Chúng có thể khiến bạn hay quên, không tập trung chú ý, thậm chí nóng giận, cáu gắt hoặc có hành vi không kiểm soát.

Chính vì vậy, việc hạn chế bia rượu ở mức cho phép sẽ giúp bạn cải thiện và phòng ngừa quá trình suy giảm nhận thức, trí nhớ và nâng cao sức khỏe não bộ.

2.6 Không hút thuốc lá, các chất kích thích gây nghiện

Khói thuốc lá và các chất kích thích sẽ làm giảm thể tích chất xám và chất trắng của não bộ, suy giảm chức năng của các tế bào não bộ từ đó sẽ khiến bạn suy giảm nhận thức và trí nhớ nhanh chóng. Vì vậy, việc bỏ thuốc lá, tránh xa khói thuốc lá và không sử dụng các chất gây nghiện là cách điều trị suy giảm nhận thức, cải thiện chức năng não bộ.

2.7 Kiểm soát bệnh kèm

Các bệnh lý tăng huyết áp, mỡ máu, tiểu đường sẽ làm gia tăng tốc độ lão hoá não bộ cũng như quá trình suy giảm nhận thức và trí nhớ của bạn. Vì vậy, việc kiểm soát ổn định các bệnh lý mạn tính là cách chữa bệnh suy giảm nhận thức.

Việc duy trì ổn định các chỉ số huyết áp, mỡ máu, đường huyết nên được kết hợp bằng phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc như chế độ ăn uống, tập luyện và sinh hoạt lành mạnh.

2.8 Rèn luyện trí não

Nhiều nhà nghiên cứu tin rằng các hoạt động rèn luyện trí não có vai trò rất quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe và chức năng não bộ.. Một nghiên cứu cho thấy những người độ tuổi 70 và 80 tham gia nhiều nhất vào các hoạt động rèn luyện trí não có nguy cơ bị suy giảm nhận thần kinh thức nhẹ bằng một nửa so với những người tham gia ít nhất.

Các trò chơi trí não, chẳng hạn như ô chữ, Sudoku và các trò chơi khác, thu hút trí óc của bạn, rèn luyện khả năng suy luận, trí nhớ và các kỹ năng nhận thức khác; các nhà nghiên cứu nhận thấy chơi những loại trò chơi này có hiệu quả trong việc làm chậm quá trình tiến triển của chứng mất trí nhớ.

2.9 Tích cực giao tiếp

Các nhà nghiên cứu đã chứng minh được giao tiếp tương tác với xã hội có vai trò rất quan trọng trong quá trình suy giảm nhận thức và trí nhớ của con người. Ở những người thường xuyên và tích cực giao tiếp, hoạt động xã hội có quá trình suy giảm nhận thức sa sút trí tuệ chậm hơn so với người ít tham gia.

Vì vậy, để nâng cao nhận thức trí nhớ và sức khỏe não bộ, bạn cần tăng cường giao tiếp, trò chuyện giao lưu cùng người thân bạn bè. Tích cực tham gia các hội nhóm, các hoạt động thiện nguyện và các hoạt động xã hội khác.

3. Các điểm cần lưu ý

Suy giảm nhận thức đã không chỉ còn là vấn đề của người cao tuổi mà chúng ngày càng phổ biến hơn ở người trẻ tuổi. Chính vì vậy, để phòng ngừa và nâng cao quá trình nhận thức, bạn cần lưu ý các điểm sau:

• Thực hiện một chế độ ăn lành mạnh sẽ có lợi cho quá trình nhận thức và não bộ của bạn
• Tập thể dục, tập hít thở có thể giúp bạn bảo vệ sức khỏe não bộ.
• Nâng cao chất lượng giấc ngủ, giữ cho tâm trạng thoải mái, vui vẻ
• Hạn chế bia rượu, tránh xa thuốc lá, các chất gây nghiện.
• Ổn định bệnh kèm và kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý có thể gây ảnh hưởng đến não bộ.

Qua bài viết trên chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu tác hại của suy giảm nhận thức cũng như các cách điều trị suy giảm nhận thức ở người trẻ tuổi. Bạn cần tích cực thay đổi lối sống sinh hoạt và chế độ ăn để nâng cao chất lượng cuộc sống và sức khỏe một cách toàn diện để sống lâu sống thọ hơn.

Tài liệu tham khảo: verywellhealth.com, psychiatrist.com, .alzheimers.org.uk, health.harvard.edu