Khi nào nên dùng thuốc giảm trí nhớ cho người già?

Khi chúng ta già đi, cơ thể cũng như nhiều cơ quan bao gồm cả não bộ cũng suy thoái theo cả về cấu trúc lần chức năng. Chính vì vậy, tình trạng suy giảm trí nhớ là điều khó có thể tránh khỏi khi chúng ta già đi. Suy giảm trí nhớ gây nhiều ảnh hưởng đến cuộc sống và tâm lý của người cao tuổi. Vậy khi nào cần dùng thuốc giảm trí nhớ cho người già?

Người già bị suy giảm trí nhớ có bắt buộc phải điều trị bằng thuốc không? Vì sao? Trường hợp nào cần dùng?

Suy giảm trí nhớ là tình trạng khiến bạn có thể quên đi những kỷ niệm, sự kiện những việc đã từng làm trong quá khứ cũng như những công việc và dự định cần làm trong tương lai. Thỉnh thoảng bạn cũng sẽ quên mất đồ đạc được để ở đâu, mình chuẩn bị làm việc gì..Điều này sẽ khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, cáu gắt và tự ti. Suy giảm trí nhớ cũng gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng làm việc cũng như sinh hoạt thường ngày của bạn.

Vậy có bắt buộc điều trị suy giảm trí nhớ bằng thuốc hỗ trợ trí nhớ cho người già hay thuốc cải thiện trí nhớ cho người già không? Câu trả lời là không.

Suy giảm trí nhớ là tiến trình tự nhiên của lão hoá. Bên cạnh tuổi tác còn có rất nhiều yếu tố nguy cơ thúc đẩy tiến trình suy giảm trí nhớ như chế độ ăn không lành mạnh, uống nhiều bia rượu, không tập luyện thể dục, căng thẳng quá độ hay ngủ không đủ giấc. Nếu bạn mắc suy giảm trí nhớ do tuổi cao, bạn có thể cải thiện trí nhớ bằng thay đổi chế độ ăn, lối sống lành mạnh, tăng cường giao tiếp xã hội và rèn luyện não bộ mà không cần dùng thuốc hỗ trợ trí nhớ cho người già.

Vậy trường hợp nào cần dùng thuốc cải thiện trí nhớ cho người già? Đó là những trường hợp mắc suy giảm trí nhớ do bệnh lý như bệnh Alzheimer, sa sút trí tuệ, suy giảm trí nhớ do chấn thương sọ não, chứng suy giảm trí nhớ mạch máu, chứng sa sút trí tuệ thể Lewy, suy giảm trí nhớ do bệnh Parkinson… Những trường hợp người già mắc suy giảm trí nhớ do bệnh lý gây ra đều cần dùng thuốc giảm trí nhớ cho người già. Mỗi loại thuốc đều có tác dụng ở một loại bệnh và giai đoạn suy giảm trí nhớ nhất định. Vì vậy, việc điều trị bằng thuốc cải thiện trí nhớ cho người già phải được quyết định và kê đơn bởi bác sĩ có chuyên môn.

Người già bị suy giảm trí nhớ cần dùng các loại thuốc nào để chữa trị?

Như đã nói ở trên, thuốc hỗ trợ trí nhớ cho người già hay thuốc cải thiện trí nhớ cho người già chỉ nên dùng trong trường hợp suy giảm trí nhớ bệnh lý, thường hay gặp nhất là bệnh Alzheimer.

Thuốc điều trị triệu chứng nhận thức (trí nhớ và suy nghĩ)

Khi bệnh Alzheimer tiến triển, các tế bào não chết đi và mất kết nối giữa các tế bào, khiến các triệu chứng nhận thức trở nên trầm trọng hơn. Mặc dù những loại thuốc này không ngăn chặn được tổn thương do bệnh Alzheimer gây ra đối với các tế bào não nhưng chúng có thể giúp giảm bớt hoặc ổn định các triệu chứng trong một thời gian giới hạn bằng cách tác động đến một số hóa chất liên quan đến việc truyền tải thông điệp giữa và giữa các tế bào thần kinh của não.

Các loại thuốc sau đây được kê toa để điều trị các triệu chứng liên quan đến trí nhớ và suy nghĩ.

• Thuốc ức chế cholinesterase

Thuốc ức chế cholinesterase được kê toa để điều trị các triệu chứng liên quan đến trí nhớ, suy nghĩ, ngôn ngữ, khả năng phán đoán và các quá trình suy nghĩ khác. Những loại thuốc này ngăn chặn sự phân hủy của acetylcholine – một chất hóa học quan trọng đối với trí nhớ và khả năng học tập. Những loại thuốc này hỗ trợ giao tiếp giữa các tế bào thần kinh.

Các chất ức chế cholinesterase được kê toa phổ biến nhất là:

• Donepezil (Aricept®) : được phê duyệt để điều trị tất cả các giai đoạn của bệnh Alzheimer.
• Rivastigmine (Exelon®) : được phê duyệt cho bệnh Alzheimer từ nhẹ đến trung bình cũng như chứng mất trí nhớ từ nhẹ đến trung bình liên quan đến bệnh Parkinson.
• Galantamine (Razadyne®) : được phê duyệt cho bệnh Alzheimer ở ​​giai đoạn nhẹ đến trung bình.

Mặc dù nhìn chung được dung nạp tốt, nhưng nếu xảy ra tác dụng phụ, chúng thường bao gồm buồn nôn, nôn, chán ăn và tăng tần suất đi tiêu.

• Chất điều chỉnh glutamate

Chất điều chỉnh glutamate được kê toa để cải thiện trí nhớ, sự chú ý, lý trí, ngôn ngữ và khả năng thực hiện các nhiệm vụ đơn giản. Loại thuốc này hoạt động bằng cách điều chỉnh hoạt động của glutamate, một chất hóa học khác giúp não xử lý thông tin. Thuốc này được gọi là Memantine (Namenda®): được phê duyệt cho bệnh Alzheimer từ trung bình đến nặng. Có thể gây ra tác dụng phụ, bao gồm nhức đầu, táo bón, lú lẫn và chóng mặt.

• Thuốc ức chế cholinesterase + chất điều chỉnh glutamate

Loại thuốc này là sự kết hợp giữa chất ức chế cholinesterase và chất điều chỉnh glutamate. Donepezil và memantine (Namzaric®): được phê duyệt cho bệnh Alzheimer từ trung bình đến nặng. Các tác dụng phụ có thể xảy ra bao gồm buồn nôn, nôn, chán ăn, tăng tần suất đi tiêu, nhức đầu, táo bón, lú lẫn và chóng mặt.

Thuốc làm thay đổi tiến triển của bệnh

Các loại thuốc thuộc nhóm này làm chậm sự tiến triển của bệnh bằng cách theo dõi đặc điểm sinh học cơ bản của quá trình bệnh. Chúng nhằm mục đích làm chậm sự suy giảm trí nhớ và suy nghĩ, cũng như chức năng ở những người mắc bệnh Alzheimer.

Các phương pháp điều trị chống amyloid hoạt động bằng cách gắn và loại bỏ beta-amyloid (một loại protein tích tụ thành mảng bám) ra khỏi não. Mỗi loại hoạt động khác nhau và nhắm mục tiêu beta-amyloid ở giai đoạn hình thành mảng bám khác nhau. Những phương pháp điều trị này thay đổi diễn biến của bệnh một cách có ý nghĩa đối với những người ở giai đoạn đầu, giúp họ có nhiều thời gian hơn để tham gia vào cuộc sống hàng ngày và sống độc lập. Những người tham gia thử nghiệm lâm sàng được điều trị bằng thuốc chống amyloid đã giảm được tình trạng suy giảm nhận thức về suy nghĩ, tập trung, trí nhớ.

Phương pháp điều trị chống amyloid có tác dụng phụ. Những phương pháp điều trị này có thể gây ra phản ứng dị ứng nghiêm trọng. Tác dụng phụ cũng có thể bao gồm các bất thường về hình ảnh liên quan đến amyloid (ARIA), phản ứng liên quan đến truyền dịch, đau đầu và té ngã.

ARIA là tình trạng sưng tấy tạm thời ở các vùng não và thường thuyên giảm theo thời gian. Một số người cũng có thể có những đốm chảy máu nhỏ trong hoặc trên bề mặt não kèm theo sưng tấy, mặc dù hầu hết những người bị sưng tấy ở các vùng não đều không có triệu chứng. Một số có thể có các triệu chứng của ARIA như nhức đầu, chóng mặt, buồn nôn, lú lẫn và thay đổi thị lực.

Một số người có yếu tố nguy cơ di truyền (người mang gen ApoE ε4) có thể làm tăng nguy cơ mắc ARIA. FDA khuyến khích nên thực hiện xét nghiệm tình trạng ApoE ε4 trước khi bắt đầu điều trị để thông báo nguy cơ phát triển ARIA. Trước khi xét nghiệm, bác sĩ nên thảo luận với bệnh nhân về nguy cơ mắc ARIA và ý nghĩa của kết quả xét nghiệm di truyền .

Đây không phải là tất cả các tác dụng phụ có thể xảy ra và mọi người nên trao đổi với bác sĩ để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với mình, bao gồm cân nhắc lợi ích và rủi ro của tất cả các liệu pháp đã được phê duyệt. Dưới đây là hai phương pháp điều trị chống amyloid:

• Aducanumab (Aduhelm) 

Đây là là một liệu pháp truyền dịch tĩnh mạch (IV) kháng thể kháng amyloid được cung cấp hàng tháng. Nó đã nhận được sự chấp thuận nhanh chóng từ FDA để điều trị bệnh Alzheimer giai đoạn đầu, bao gồm cả những người bị suy giảm nhận thức nhẹ (MCI) hoặc chứng mất trí nhớ nhẹ do bệnh Alzheimer đã được xác nhận có lượng beta-amyloid tăng cao trong não.

Aducanumab là liệu pháp đầu tiên chứng minh rằng việc loại bỏ beta-amyloid khỏi não làm giảm sự suy giảm nhận thức và chức năng ở những người mắc bệnh Alzheimer giai đoạn đầu. 

• Lecanemab (Leqembi) 

Đây là một liệu pháp truyền dịch tĩnh mạch (IV) kháng thể kháng amyloid được truyền hai tuần một lần. Nó đã nhận được sự chấp thuận truyền thống từ FDA để điều trị bệnh Alzheimer giai đoạn đầu, bao gồm cả những người bị suy giảm nhận thức nhẹ (MCI) hoặc chứng mất trí nhớ nhẹ do bệnh Alzheimer đã xác nhận nồng độ beta-amyloid tăng cao trong não. Không có dữ liệu về tính an toàn hoặc hiệu quả về việc bắt đầu điều trị ở giai đoạn sớm hơn hoặc muộn hơn so với nghiên cứu.

Lecanemab là liệu pháp thứ hai chứng minh rằng việc loại bỏ beta-amyloid khỏi não làm giảm sự suy giảm nhận thức và chức năng ở những người mắc bệnh Alzheimer giai đoạn đầu.

Trước khi tiến hành liệu trình, bạn sẽ được bác sĩ có chuyên môn thăm khám và đưa ra các xét nghiệm cần thiết để đánh giá tổng quát tình trạng sức khỏe cũng như mức độ suy giảm trí nhớ của bạn để đưa ra liệu trình điều trị phù hợp nhất.

Lưu ý khi dùng thuốc này ở người già

Suy giảm trí nhớ gây nhiều ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt, chăm sóc bản thân cũng như quản lý tài chính của người cao tuổi. Tình trạng này khiến họ cảm thấy chán nản, mệt mỏi và ngại giao tiếp. Vì vậy, việc điều trị suy giảm trí nhớ bằng thuốc là điều cần làm để nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh. Một số lưu ý khi dùng thuốc hỗ trợ trí nhớ cho người già:

• Thuốc chỉ có tác dụng đối với suy giảm trí nhớ do bệnh lý. Vì vậy bạn cần được chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ bởi bác sĩ.
• Thuốc cải thiện trí nhớ có người già có một số tác dụng phụ không mong muốn. Bạn cần theo dõi và báo ngay cho bác sĩ khi cảm thấy khó chịu.
• Bên cạnh dùng thuốc, thay đổi lối sống, chế độ ăn lành mạnh, ngủ đủ giấc và tăng cường giao tiếp là điều quan trọng để tăng cường trí nhớ của bạn.
• Cần phải tái khám định kỳ để theo dõi và thay đổi thuốc phù hợp với giai đoạn bệnh suy giảm trí nhớ.

Suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi là tình trạng phổ biến có thể do lão hoá tự nhiên hoặc do bệnh lý. Tình trạng này gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, sức khỏe, khả năng sinh hoạt và giao tiếp hằng ngày của người cao tuổi. Việc dùng thuốc giảm trí nhớ cho người già là điều cần thiết để hỗ trợ và tăng cường trí nhớ, nâng cao tuổi thọ và chất lượng sống cho người bệnh.

Tài liệu tham khảo: alz.org. drugs.com, nia.nih.gov