Tình trạng lão hóa não là gì và hậu quả của nó

Lão hoá là quá trình tự nhiên của cơ thể con người khi già đi. Tất cả các cơ quan trong cơ thể trong đó có cả não bộ bắt đầu suy giảm về cấu trúc và chức năng. Cùng tìm hiểu lão hoá não là gì và hậu quả của nó qua bài viết sau đây.

Tình trạng lão hóa não là gì?

Lão hoá não bộ là tình trạng suy giảm về khối lượng, thể tích cấu trúc cũng như các chức năng của các tế bào não khi cơ thể già đi. Lão hóa não bộ gây ảnh hưởng đến chức năng nhận thức như trí nhớ, suy nghĩ, sự tập trung chú ý, khả năng học tập, làm việc cũng như xử lý công việc, điều hành quản lý của con người. 

Khi con người chuyển từ thời thơ ấu qua tuổi trưởng thành rồi đến tuổi già, chức năng não thay đổi như sau:

• Trong thời thơ ấu, khả năng suy nghĩ và lý luận tăng lên đều đặn, tạo điều kiện cho trẻ học các kỹ năng ngày càng phức tạp.
• Trong hầu hết tuổi trưởng thành, chức năng não tương đối ổn định.
• Sau một độ tuổi nhất định, tùy theo từng người, chức năng não sẽ suy giảm

Một số thay đổi về cấu trúc và chức năng não khi bị lão hoá não như sau:

• Một số vùng não giảm kích thước tới 1% mỗi năm ở một số người nhưng không mất chức năng. Những thay đổi liên quan đến tuổi tác trong cấu trúc não không phải lúc nào cũng dẫn đến mất chức năng não.

• Sự suy giảm chức năng não khi bị lão hóa não có thể là kết quả của nhiều yếu tố bao gồm những thay đổi về chất dẫn truyền thần kinh, tế bào thần kinh, các chất độc hại tích tụ trong não theo thời gian và những thay đổi di truyền.
• Co rút não: Khối lượng não giảm, đặc biệt là ở vỏ não trước.
• Mất tế bào thần kinh: Não và tủy sống mất tế bào thần kinh.
• Trí nhớ ngắn hạn và khả năng học tài liệu mới có xu hướng bị ảnh hưởng tương đối sớm.
• Khả năng ngôn ngữ, bao gồm từ vựng và cách sử dụng từ, có thể bắt đầu suy giảm sau này.
• Hiệu suất trí tuệ (khả năng xử lý thông tin, bất kể tốc độ) thường được duy trì nếu không có rối loạn thần kinh hoặc mạch máu tiềm ẩn.

Những thay đổi hình thái của não theo tuổi tác:

• Thể tích của não, do mất tế bào thần kinh, xảy ra với mức giảm khoảng 5% trọng lượng não mỗi thập kỷ sau tuổi 40 làm cho một số cấu trúc trở nên rõ ràng hơn, ví dụ như rãnh vỏ não trở nên sâu hơn, não thất trở nên rõ rệt hơn
• Sự lắng đọng các sắc tố Màu nâu (Lipofuscin) hoặc đen (Neuromelanin) trong não dẫn đến các vùng nhỏ bị đổi màu do lão hóa bình thường (những điều này được ghi nhận nhiều hơn trong các bệnh lý não liên quan đến tuổi tác như bệnh Alzheimer).

Những thay đổi sinh lý của não theo tuổi tác

• Lưu lượng máu não đã được chứng minh là giảm 27% ở độ tuổi 70 do những thay đổi trực tiếp trong hệ thống tim mạch và có thể trở nên trầm trọng hơn do bệnh lý mạch máu .
• Hiệu quả của hàng rào máu não được phát hiện là giảm theo tuổi tác và điều này dẫn đến tăng cơ hội cho các mầm bệnh và chất độc hại xâm nhập vào não và các cấu trúc thần kinh. Nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng điều này thường bị suy yếu trước tiên ở vùng hải mã, dẫn đến tổn thương vùng này và có thể dẫn đến suy giảm nhận thức đối với chức năng của vùng não.
• Lão hóa cũng liên quan đến việc giảm sản xuất một số chất dẫn truyền thần kinh, bao gồm noradrenaline, glutamate, dopamine và serotonin. Dopamine điều chỉnh chức năng vận động và tiếp thu các kỹ năng mới và cũng là một trong những chất hóa học bổ ích cho não. Số lượng tế bào thần kinh sản xuất dopamine giảm như một phần của quá trình lão hóa bình thường và điều này có thể ảnh hưởng xấu đến khả năng học hỏi từ kinh nghiệm trong quá khứ.

 Hậu quả của lão hóa não?

Lão hoá não là quá trình tự nhiên của cơ thể. Tuy nhiên chúng sẽ gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực trong khả năng nhận thức và suy giảm trí nhớ của người cao tuổi. Từ đó khiến chất lượng công việc, khả năng sinh hoạt chăm sóc bản thân cũng như quản lý cuộc sống của họ ngày càng đi xuống.

Quá trình lão hóa bình thường mang lại những thay đổi tinh tế trong khả năng nhận thức. Việc ghi thông tin mới vào bộ nhớ cũng như việc nhớ lại tên và số có thể mất nhiều thời gian hơn. Trí nhớ tự truyện về các sự kiện trong cuộc sống và kiến ​​thức tích lũy về các sự kiện và thông tin đã học – cả hai loại trí nhớ tường thuật – suy giảm theo tuổi tác, trong khi những ký ức thủ tục như nhớ cách đi xe đạp hay buộc giày vẫn phần lớn còn nguyên vẹn.

Trí nhớ làm việc – khả năng ghi nhớ một phần thông tin, chẳng hạn như số điện thoại, mật khẩu hoặc vị trí đỗ xe – cũng giảm theo tuổi tác. Một số nghiên cứu cho thấy sự suy giảm trí nhớ bắt đầu sớm nhất là ở tuổi 30. Trí nhớ làm việc phụ thuộc vào việc xử lý nhanh chóng thông tin mới hơn là vào kiến ​​thức được lưu trữ. Các khía cạnh khác của loại trí thông minh linh hoạt này, chẳng hạn như tốc độ xử lý và giải quyết vấn đề, cũng giảm dần theo tuổi tác.

Một số khía cạnh của sự chú ý có thể trở nên khó khăn hơn khi bộ não của chúng ta già đi. Chúng ta có thể khó tập trung hơn vào những gì bạn bè đang nói khi ở trong một nhà hàng ồn ào. Khả năng loại bỏ những phiền nhiễu và tập trung vào một kích thích cụ thể của chúng ta được gọi là sự chú ý có chọn lọc. Việc phân chia sự tập trung của chúng ta thành hai nhiệm vụ – chẳng hạn như trò chuyện trong khi lái xe – cũng trở nên khó khăn hơn theo tuổi tác. Kiểu chú ý này được gọi là sự chú ý bị chia cắt.

 Cách nào phòng ngừa sớm lão hóa não?

Khi bị lão hoá não sớm, điều này sẽ gây nhiều ảnh hưởng đến công việc, khả năng sinh hoạt, chất lượng cuộc sống và tinh thần của bạn. Vì vậy, hãy cố gắng ngăn chặn quá trình lão hoá não ngay từ bây giờ bằng các cách sau đây:

Chế độ ăn lành mạnh

Chế độ ăn quá nhiều chất béo ngọt, thức ăn nhanh chế biến sẵn chứa nhiều calo sẽ thúc đẩy quá trình lão hoá não bộ diễn ra sớm hơn. Chế độ ăn uống của bạn đóng một vai trò lớn trong sức khỏe não bộ của bạn.

• Thay thế thịt đỏ bằng các loại thịt nạc có trong cá, thịt gia cầm hoặc bổ sung bằng đạm thực vật có trong các loại hạt.
• Thay thế chất béo bão hoà bằng chất béo không bão hoà có trong dầu các loại hạt như dầu oliu, dầu hạt cải, dầu hạt hướng dương, quả bơ.
• Bổ sung omega-3 có trong các loại cá béo như cá thu, cá ngừ, cá trích, cá mòi.. Đây là axit béo cần thiết cho trí nhớ và các hoạt động của não bộ.
• Tăng cường rau xanh trái cây để bổ sung nhiều vitamin, khoáng chất và các chất có lợi cho não bộ.
• Uống đủ từ 2 lít nước mỗi ngày sẽ giúp nâng cao sức khỏe não bộ của bạn.
• Hạn chế các thực phẩm chứa nhiều đường.
• Hạn chế muối trong chế độ ăn.

 Ngủ đủ giấc

Giấc ngủ đóng một vai trò quan trọng đối với sức khỏe tinh thần và thể chất cũng như sức khỏe của não bộ. Một số bằng chứng chỉ ra rằng nghỉ ngơi đầy đủ có thể giúp giảm nguy cơ phát triển bệnh Alzheimer. Giấc ngủ có tác động quan trọng đến chức năng trí nhớ bình thường trong suốt cuộc đời. 

Các nghiên cứu cũng cho thấy giấc ngủ kém làm tăng nguy cơ mắc chứng mất trí nhớ. Các nhà nghiên cứu nghi ngờ rằng giấc ngủ giúp ngăn ngừa sự tích tụ protein beta-amyloid trong não. Protein này kết tụ lại với nhau tạo thành các mảng bám trong não đặc trưng của bệnh Alzheimer. Những protein này hình thành vào ban ngày, nhưng giấc ngủ khiến những chất này bị đào thải ra khỏi não.

Một nghiên cứu cho thấy rằng việc ngủ ngon hơn làm giảm nguy cơ phát triển tình trạng này ở những người có nguy cơ di truyền cao hơn để phát triển bệnh Alzheimer, nâng cao sức khỏe não bộ.

Tập thể dục

Một biện pháp can thiệp thường xuyên được thực hiện để ngăn chặn tình trạng suy giảm tinh thần và lão hoá não do tuổi tác là tập thể dục. Tập thể dục sẽ giúp bạn nâng cao sức khỏe và tinh thần, tăng cường máu lưu thông tới não bộ, giảm căng thẳng lo lắng. Vì vậy, tập thể dục sẽ giúp bạn ngăn ngừa quá trình lão hoá não sớm.

Bạn có thể chọn bất kỳ loại hình tập luyện nào mà mình yêu thích. Nên thực hiện duy trì ít nhất 30 phút/ngày và 5 ngày/tuần để mang lại hiệu quả tối.

Nghiên cứu chứng minh việc thực hiện kết hợp tập thể dục nhịp điệu và sức đề kháng ở cường độ vừa phải trong ít nhất 45 phút mỗi buổi vào nhiều ngày trong tuần nhất có thể có thể tăng cường đáng kể sức mạnh não bộ ở những người từ 50 tuổi trở lên.

Tương tự như vậy, nghiên cứu khác của Đại học Miami ở Florida cho thấy những người trên 50 tuổi ít hoặc không tập thể dục đã bị suy giảm trí nhớ và kỹ năng tư duy tương đương với việc già đi 10 tuổi trong 5 năm, so với những người tham gia. khi tập luyện với cường độ vừa phải hoặc cao.

Về cơ bản, hoạt động thể chất làm chậm quá trình lão hóa não tới 10 năm. Khiêu vũ cũng có thể có tác dụng chống lão hóa trên não của người lớn tuổi. Một nghiên cứu của Trung tâm Bệnh thoái hóa thần kinh Đức ở Magdeburg cho thấy mặc dù tập thể dục thường xuyên có thể đẩy lùi các dấu hiệu lão hóa não, nhưng tác động sâu sắc nhất lại xảy ra ở những người khiêu vũ.

Hạn chế bia rượu, tránh xa thuốc lá

Khi bạn uống quá nhiều bia rượu và uống thường xuyên sẽ làm thúc đẩy sớm quá trình lão hoá não do bia rượu làm tổn thương các tế bào thần kinh của não bộ. Vì vậy, hãy hạn chế bia rượu đưa vào cơ thể không quá 2 ly mỗi ngày.

Tương tự, thuốc lá chứa nhiều chất độc hại cho cơ thể và cả não bộ của bạn. Khói thuốc lá làm suy giảm thể tích chất xám và chất trắng, làm thúc đẩy quá trình lão hoá não bộ, suy giảm nhận thức và trí nhớ của bạn. Vì vậy, hãy bỏ thuốc lá và tránh xa khói thuốc lá để phòng ngừa nhiều bệnh lý cho cơ thể và tăng cường sức khỏe não bộ.

 Kiểm soát huyết áp, mỡ máu và đường huyết

Bệnh huyết áp và mỡ máu sẽ làm tăng nguy cơ lão hoá não bộ của bạn do làm giảm lưu lượng máu lưu thông tới não bộ. Tương tự, bệnh tiểu đường type 2 với tình trạng đề kháng insulin sẽ làm thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức và trí nhớ, suy giảm chức năng và lão hoá não.

Vì vậy, hãy kiểm soát tốt huyết áp, mỡ máu và đường huyết để nâng cao sức khỏe não bộ, phòng ngừa lão hoá não và suy giảm nhận thức khi cao tuổi.

Giảm căng thẳng, lo lắng

Suy nghĩ nhiều, căng thẳng quá mức sẽ làm tổn thương tế bào não bộ và dẫn đến lão hoá não sớm. Vì vậy, hãy cân bằng giữa việc nghỉ ngơi thư giãn với học tập làm việc. Hãy thường xuyên làm những việc mình yêu thích như chơi game, nghe nhạc, đọc sách, nấu ăn, chơi đàn, vẽ tranh.. để giúp đầu óc được nhẹ nhàng thư giãn.

Ngoài ra, việc tập hít thở và tập thiền cũng giúp bạn giảm căng thẳng và lo lắng trong cuộc sống.

Tăng cường tương tác xã hội

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng việc tích cực giao tiếp, tương tác với xã hội sẽ giúp bạn nâng cao sức khỏe não bộ, trí nhớ và nhận thức. Vì vậy, hãy tích cực trò chuyện với những người xung quanh, tham gia các hội nhóm, các câu lạc bộ có chung sở thích hoặc các câu lạc bộ thiện nguyện. Điều này sẽ giúp bạn phòng ngừa lão hoá não bộ sớm.

Bài viết trên đã giúp bạn tìm hiểu lão hoá não là gì, các hậu quả cũng như cách khắc phục lão hoá não bộ. Bạn cần thay đổi chế độ ăn uống, lối sống sinh hoạt và nâng cao đời sống tinh thần để phòng ngừa lão hoá não bộ, sống lâu sống khỏe và sống thọ hơn.

Tài liệu tham khảo: Health.harvard.edu, Brainfacts.org, Physio-pedia.com