Cảnh báo: 5 sai lầm thường gặp khiến Tết “mất vui” vì ngộ độc thực phẩm

Ngộ độc thực phẩm dịp Tết là nỗi ám ảnh của nhiều gia đình khi những bữa tiệc liên miên đi kèm với việc bảo quản thực phẩm sai cách. Chỉ một sơ suất nhỏ trong khâu chế biến hay tích trữ thức ăn cũng có thể khiến kỳ nghỉ lễ trọn vẹn biến thành những ngày “gắn bó” với bệnh viện. Bài viết dưới đây sẽ chỉ ra 5 sai lầm phổ biến nhất và hướng dẫn cách xử lý, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm để bảo vệ sức khỏe cả nhà trong dịp Tết Nguyên đán.

Tại sao dịp Tết dễ ngộ độc thực phẩm hơn ngày thường?

Tết Nguyên đán là thời điểm nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tăng đột biến. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn “vàng” cho các loại vi khuẩn, nấm mốc phát triển vì những lý do sau:

Tích trữ thực phẩm quá tải: Thói quen mua sắm “cả thế giới” về nhà để ăn dần trong mấy ngày Tết khiến tủ lạnh luôn trong tình trạng quá tải. Khi hơi lạnh không được lưu thông, thực phẩm không được làm lạnh đủ sâu, vi khuẩn sẽ sinh sôi rất nhanh.

Thời tiết nồm ẩm: Ở miền Bắc, Tết thường rơi vào tiết Xuân với độ ẩm cao và mưa phùn. Đây là điều kiện lý tưởng để nấm mốc phát triển trên các loại hạt khô (hướng dương, hạt dưa) và các loại bánh truyền thống như bánh chưng, bánh tét.

Chế biến số lượng lớn: Việc chuẩn bị nhiều mâm cỗ cùng lúc khiến khâu vệ sinh đôi khi bị lơ là. Việc dùng chung thớt cho đồ sống và đồ chín, hay rửa rau quả không kỹ là nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm khuẩn chéo.

Ăn uống ngoài hàng quán: Dịp Tết, các hàng quán vỉa hè mọc lên như nấm để phục vụ khách du xuân. Kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu và vệ sinh an toàn thực phẩm tại những nơi này thường rất khó khăn.

Những dấu hiệu thường gặp của ngộ độc thực phẩm

Dấu hiệu ngộ độc thực phẩm có thể xuất hiện chỉ sau vài giờ hoặc vài ngày sau khi ăn phải thức ăn bị nhiễm khuẩn. Tùy vào tác nhân gây bệnh (vi khuẩn, vi rút, hóa chất hay độc tố tự nhiên) mà biểu hiện sẽ khác nhau, nhưng phổ biến nhất bao gồm:

• Đau bụng dữ dội: Các cơn co thắt vùng bụng thường là dấu hiệu đầu tiên.
• Buồn nôn và nôn mửa: Cơ thể đang tìm cách tống khứ các chất độc ra ngoài.
• Tiêu chảy: Phân lỏng, có thể kèm theo máu hoặc chất nhầy trong trường hợp nhiễm khuẩn nặng.
• Sốt và mệt mỏi: Cơ thể phản ứng lại với sự xâm nhập của vi sinh vật gây hại.
• Dấu hiệu mất nước: Khô miệng, chóng mặt, tiểu ít, mắt trũng. Đây là biến chứng nguy hiểm nhất của ngộ độc thực phẩm, đặc biệt ở trẻ em và người già.

5 sai lầm nhiều nhà mắc phải khiến nguy cơ ngộ độc tăng cao dịp Tết

Dưới đây là 5 thói quen tưởng chừng vô hại nhưng lại là “con đường ngắn nhất” dẫn đến ngộ độc thực phẩm trong những ngày đầu năm mới:

1. Nhồi nhét quá nhiều đồ vào tủ lạnh

Nhiều gia đình coi tủ lạnh là “chiếc hộp thần kỳ” có thể giữ thực phẩm tươi lâu mãi mãi. Tuy nhiên, nếu bạn xếp đồ kín mít các khe thông gió, khí lạnh không thể lan tỏa đều. Kết quả là thực phẩm ở giữa hoặc phía ngoài sẽ không đủ độ lạnh, tạo điều kiện cho vi khuẩn Salmonella hoặc E.coli phát triển.

2. Hâm đi hâm lại thức ăn nhiều lần

Mâm cỗ Tết thường thừa rất nhiều, và giải pháp của đa số bà nội trợ là: cất đi, bữa sau đun lại. Việc đun đi đun lại nhiều lần không chỉ làm mất chất dinh dưỡng mà còn khiến cấu trúc protein bị biến đổi. Đặc biệt với các loại rau xanh, việc hâm lại có thể chuyển hóa nitrat thành nitrite – một chất gây hại cho sức khỏe.

3. Để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ

Trong không khí Tết nhộn nhịp, nhiều mâm cỗ được bày biện sẵn từ sáng đến trưa hoặc từ trưa đến tối. Vi khuẩn có thể nhân đôi số lượng chỉ sau 20 phút ở nhiệt độ từ 5°C đến 60°C. Thức ăn để ngoài quá lâu là nguyên nhân trực tiếp gây tiêu chảy và ngộ độc.

4. Sử dụng chung thớt cho đồ sống và đồ chín

Đây là sai lầm kinh điển nhất. Vi khuẩn từ thịt, cá sống có thể bám vào bề mặt thớt và xâm nhập trực tiếp vào giò chả, thịt luộc khi bạn dùng chung thớt. Dù có rửa qua bằng nước lạnh, vi khuẩn vẫn có khả năng bám trụ và gây hại.

5. Tiếc của, gọt bỏ phần mốc và tiếp tục ăn

Khi bánh chưng hoặc các loại mứt bị mốc, nhiều người có thói quen gọt bỏ phần nhìn thấy mốc và ăn phần còn lại. Thực tế, sợi nấm mốc đã đâm sâu vào bên trong thực phẩm và sản sinh ra độc tố (như Aflatoxin) không thể tiêu diệt bằng nhiệt độ thường. Ăn vào rất dễ gây ngộ độc cấp tính hoặc tích tụ độc tố gây ung thư về lâu dài.

Nghi ngờ ngộ độc thực phẩm dịp Tết thì nên làm gì ngay?

Nếu bạn hoặc người thân có dấu hiệu bị ngộ độc, hãy bình tĩnh và thực hiện các bước sơ cứu sau:

1. Gây nôn (nếu người bệnh còn tỉnh táo): Giúp loại bỏ bớt độc tố chưa kịp hấp thụ. Lưu ý không gây nôn nếu người bệnh đang hôn mê hoặc co giật.
2. Bù nước và điện giải: Đây là bước quan trọng nhất. Cho người bệnh uống dung dịch Oresol pha đúng tỷ lệ, hoặc nước muối đường, nước dừa để tránh kiệt sức do tiêu chảy và nôn.
3. Ngừng ăn thức ăn nghi ngờ: Giữ lại mẫu thức ăn đó để các bác sĩ có thể kiểm nghiệm nếu cần thiết.

Sau khi cơn nôn và tiêu chảy tạm lắng xuống, hệ tiêu hóa vẫn còn rất yếu. Lúc này, vấn đề ngộ độc thực phẩm nên ăn gì trở nên cực kỳ quan trọng để giúp cơ thể phục hồi nhanh chóng:

• Nên ăn: Cháo loãng (cháo trắng nấu với chút muối), bánh mì trắng, chuối (giàu kali giúp bù điện giải), táo hoặc khoai tây nghiền. Những món này dễ tiêu và không gây kích ứng đường ruột.
• Bổ sung vitamin: Sau nôn ói và tiêu chảy, cơ thể không chỉ mất nước mà còn thiếu hụt nhiều vitamin và khoáng chất, trong khi khả năng hấp thu lại suy giảm. Bổ sung vitamin, đặc biệt là nhóm B, vitamin C cùng các vi chất cần thiết, giúp hỗ trợ tạo năng lượng, tăng sức đề kháng và thúc đẩy quá trình phục hồi sau nhiễm độc. Tùy tình trạng, vitamin có thể dùng đường uống hoặc cần bổ sung theo chỉ định y tế nếu cơ thể quá suy nhược.

• Nên tránh: Sữa và các chế phẩm từ sữa (khó tiêu hóa khi bị tiêu chảy), đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ uống có ga, caffeine và các loại gia vị cay nóng.

Lưu ý: Nếu người bệnh có dấu hiệu sốt cao, đi ngoài ra máu, nôn không ngừng hoặc có dấu hiệu thần kinh (co giật, nói sảng), cần đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

8 nguyên tắc ăn Tết an toàn để cả nhà vui trọn vẹn

Để kỳ nghỉ Tết không bị gián đoạn bởi các sự cố sức khỏe, hãy nằm lòng 7 nguyên tắc “vàng” dưới đây:

1. Ăn chín uống sôi: Luôn nấu chín kỹ các loại thịt, hải sản. Hạn chế tối đa các món gỏi, tiết canh, trứng sống trong dịp Tết.
2. Phân loại thực phẩm rõ ràng: Sử dụng hộp kín hoặc màng bọc thực phẩm để tách biệt đồ sống và đồ chín trong tủ lạnh. Có bộ thớt – dao riêng cho hai loại thực phẩm này.
3. Vệ sinh tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
4. Kiểm tra hạn sử dụng: Khi mua bánh kẹo, mứt Tết, hãy chú ý kỹ ngày sản xuất và hạn sử dụng. Ưu tiên các sản phẩm có thương hiệu và nguồn gốc rõ ràng.
5. Bảo quản thực phẩm đúng cách: Thức ăn thừa nên được để nguội rồi cho vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu. Khi ăn lại cần đun sôi ít nhất 5-10 phút.
6. Sử dụng nguồn nước sạch: Chỉ dùng nước đã qua lọc hoặc đun sôi để nguội để chế biến thực phẩm và uống trực tiếp.
7. Lắng nghe cơ thể: Đừng cố ăn quá nhiều trong một bữa hoặc ép bản thân ăn những món có dấu hiệu lạ (mùi lạ, đổi màu, vị chua bất thường).
8. Chủ động bổ sung dưỡng chất tăng đề kháng: Duy trì chế độ ăn cân bằng trong dịp Tết bằng cách tăng rau xanh, trái cây giàu vitamin C để hỗ trợ tiêu hóa và nâng cao miễn dịch. Bổ sung sữa chua hoặc lợi khuẩn giúp ổn định hệ vi sinh đường ruột, hạn chế vi khuẩn có hại. Đồng thời, uống đủ nước, nước ép hoặc trà thảo mộc để hỗ trợ gan thận đào thải độc tố, giúp cơ thể khỏe mạnh trước các tác nhân gây hại.

Lời kết

Tết là dịp để sum vầy và tận hưởng những món ăn ngon, nhưng sức khỏe mới là nền tảng của niềm vui. Việc nhận diện được các nguy cơ gây ngộ độc thực phẩm và thay đổi những thói quen sai lầm sẽ giúp bạn và gia đình có một khởi đầu năm mới bình an, khỏe mạnh. Hãy là một người nội trợ thông thái để mỗi bữa cơm Tết không chỉ ngon mà còn tuyệt đối an toàn!

Để tiếp tục cập nhật những kiến thức y học thiết thực và giải pháp chăm sóc sức khỏe toàn diện, bạn có thể theo dõi các bài viết mới nhất trên website Drip Hydration – nơi đồng hành cùng bạn trong hành trình sống khỏe mỗi ngày.

Chúc bạn và gia đình một năm mới An Khang Thịnh Vượng và dồi dào sức khỏe!

Bài viết liên quan: 

• Càng gần Tết càng stress! Bật mí cách giảm căng thẳng hiệu quả
• Ăn Tết không tăng cân: 7 mẹo thực tế ai cũng làm được

Nguồn tham khảo: Bộ Y tế khuyến cáo cách xử lý khi bị ngộ độc thực phẩm