Vitamin B9 là gì? Vai trò và dấu hiệu nhận biết cơ thể thiếu Vitamin B9

Vitamin B9 là gì? Đây là một vi chất thiết yếu, nổi bật với vai trò không thể thay thế trong tổng hợp DNA, tạo máu và phát triển hệ thần kinh. Bài viết cung cấp cái nhìn toàn diện về loại vitamin quan trọng này, từ cơ chế hoạt động đến hướng dẫn bổ sung an toàn, đặc biệt cho phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

Vitamin B9 là gì? Vai trò và lợi ích chính trong cơ thể

Vitamin B9, còn gọi là axit folic, là vitamin nhóm B tan trong nước, có nhiều trong thực phẩm tự nhiên. Vitamin này đóng vai trò thiết yếu trong tổng hợp và sửa chữa DNA, RNA, đồng thời tham gia chuyển hóa axit amin, đặc biệt quan trọng với các mô có tốc độ phân chia và tái tạo tế bào cao.

Các vai trò sinh học quan trọng của vitamin B9 (axit folic)

• Hỗ trợ tạo máu, phòng thiếu máu: Vitamin B9 cần thiết cho quá trình hình thành và trưởng thành của hồng cầu tại tủy xương. Thiếu hụt có thể gây thiếu máu hồng cầu to, làm giảm khả năng vận chuyển oxy.
• Bảo vệ tim mạch và hệ thần kinh: Vitamin B9 tham gia chuyển hóa homocysteine, giúp giữ nồng độ chất này ở mức an toàn, từ đó giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.
• Phòng ngừa dị tật ống thần kinh ở thai nhi: Bổ sung đủ vitamin B9 trước và trong giai đoạn đầu thai kỳ giúp giảm đáng kể nguy cơ dị tật ống thần kinh, hỗ trợ sự phát triển bình thường của não và tủy sống thai nhi.
• Hỗ trợ chức năng nhận thức: Vitamin B9 tham gia các quá trình sinh hóa quan trọng trong não, góp phần duy trì trí nhớ, khả năng tập trung và sức khỏe não bộ, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Vitamin B9 tham gia vào nhiều quá trình chuyển hóa của cơ thể (Ảnh: sưu tầm Internet)

Các dạng vitamin B9: Sự khác biệt và lựa chọn phù hợp

Không phải mọi dạng vitamin B9 đều được cơ thể sử dụng giống nhau. Hiểu sự khác biệt giúp tối ưu hóa việc bổ sung.

• Folate (Dạng tự nhiên): Là các hợp chất có trong thực phẩm như rau lá xanh đậm, các loại đậu, măng tây và trái cây họ cam quýt. Folate cần được chuyển hóa tại ruột trước khi hấp thu.
• Acid Folic (Dạng tổng hợp): Dạng ổn định dùng trong viên uống và thực phẩm tăng cường (bột mì, ngũ cốc). Nó có sinh khả dụng cao nhưng cần được enzyme trong cơ thể chuyển thành dạng hoạt động.
• 5-Methyltetrahydrofolate (5-MTHF): Đây là dạng hoạt động sinh học, lưu hành trong máu. Một số chế phẩm bổ sung cung cấp trực tiếp dạng này, có lợi thế vì không cần chuyển hóa phức tạp, phù hợp cho người có đột biến gen MTHFR ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa acid folic.

Việc lựa chọn dạng bổ sung giữa acid folic và 5-MTHF nên được thảo luận với chuyên gia chăm sóc sức khỏe, đặc biệt nếu có lo ngại về khả năng chuyển hóa.

Dạng tự nhiên và dạng tổng hợp của Vitamin B9 (Ảnh: sưu tầm Internet)

Dấu hiệu nhận biết cơ thể thiếu vitamin B9

Thiếu hụt vitamin B9 thường khởi phát âm thầm với các triệu chứng mơ hồ. Nhận biết sớm là chìa khóa ngăn ngừa hậu quả nghiêm trọng.

• Triệu chứng toàn thân và thiếu máu: Mệt mỏi kéo dài, suy nhược, da xanh xao, khó thở khi gắng sức. Đây là hậu quả của thiếu máu nguyên hồng cầu khổng lồ do quá trình tạo máu bị gián đoạn.
• Triệu chứng tiêu hóa: Viêm lưỡi (sưng, đỏ, đau), loét miệng, chán ăn, sụt cân do rối loạn tái tạo tế bào niêm mạc.
• Triệu chứng thần kinh: Khó tập trung, suy giảm trí nhớ, cáu gắt, có liên quan đến tăng homocysteine máu.

Các đối tượng có nguy cơ thiếu hụt cao cần đặc biệt lưu ý

• Phụ nữ mang thai và cho con bú: Do nhu cầu tăng cao để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi và sản xuất sữa mẹ. 
• Người mắc bệnh rối loạn hấp thu: Như bệnh Celiac, bệnh viêm ruột (IBD), hoặc đã trải qua phẫu thuật cắt bỏ một phần dạ dày hoặc ruột.
• Người nghiện rượu: Rượu can thiệp vào quá trình hấp thu, chuyển hóa và dự trữ folate, đồng thời thường đi kèm với chế độ ăn nghèo dinh dưỡng.
• Người sử dụng một số loại thuốc: Điển hình là methotrexate (một chất ức chế folate dùng trong điều trị ung thư và bệnh tự miễn), một số thuốc chống co giật (phenytoin), và thuốc sulfasalazine (dùng trong viêm loét đại tràng).

Mệt mỏi kéo dài, da xanh xao là dấu hiệu thiếu Vitamin B9 (Ảnh: sưu tầm Internet)

Các phương pháp bổ sung vitamin B9

Chiến lược bổ sung vitamin B9 nên ưu tiên nguồn thực phẩm tự nhiên, kết hợp với chế phẩm bổ sung khi cần thiết dựa trên đánh giá nhu cầu cá nhân.

• Bổ sung qua chế độ ăn uống: Ưu tiên rau lá xanh đậm và thực phẩm toàn phần để cung cấp folate tự nhiên kèm chất xơ và vi chất; 1 chén rau sống có thể đáp ứng 25–50% nhu cầu hằng ngày.
• Bổ sung qua thực phẩm tăng cường: Ngũ cốc, bột mì tăng cường acid folic giúp cải thiện tình trạng folate và giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh.Nhiều quốc gia, bao gồm Hoa Kỳ và Canada, đã thực hiện chính sách bắt buộc tăng cường acid folic vào bột mì và ngũ cốc. 
• Bổ sung bằng các chế phẩm thực phẩm chức năng (viên uống): Đây là phương pháp được kiểm soát chặt chẽ về liều lượng cho các đối tượng có nhu cầu cao: như phụ nữ đang mang thai và người thiếu hụt hoặc có nguy cơ thiếu vitamin được chỉ định và giám sát của bác sĩ.

Xây dựng chế độ ăn uống khoa học giàu Vitamin B9 (Ảnh: sưu tầm Internet)

Tác dụng phụ khi sử dụng vitamin B9

Một số tác dụng phụ khi sử dụng Vitamin B9:

• Mùi vị khó chịu trong miệng, buồn nôn
• Thay đổi vị giác, giảm cảm giác ngon miệng
• Lú lẫn, cáu gắt
• Rối loạn giấc ngủ, mất ngủ
• Dị ứng: nổi ban da, mẩn đỏ, ngứa, khó thở

Acid folic có thể gây một số tác dụng phụ như buồn nôn, thay đổi vị giác (Ảnh: sưu tầm Internet)

Hiểu rõ vitamin B9 là gì và các vai trò sinh học của nó cho phép chúng ta đánh giá đúng tầm quan trọng của việc duy trì đủ vi chất này. Một chế độ ăn đa dạng, giàu thực phẩm tự nhiên là nền tảng. Đối với các nhóm có nhu cầu đặc biệt như phụ nữ chuẩn bị mang thai, việc bổ sung có mục tiêu dưới sự hướng dẫn chuyên môn là biện pháp can thiệp hiệu quả và an toàn, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả mẹ và con.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Daily iron and folic acid supplementation during pregnancy
Folic Acid | Folic Acid | CDC
Folic Acid Supplementation and the Risk of Cardiovascular Diseases: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials – PubMed

Dietary Reference Intakes for Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline – PubMed

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK114318/