Thiếu sắt và rụng tóc: Nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp

Rụng tóc là một vấn đề đáng lo ngại, và nhiều người đang trải qua tình trạng tóc mỏng đi hoặc rụng tóc rõ rệt đều muốn tìm câu trả lời. Trong số nhiều nguyên nhân có thể, thiếu sắt (iron deficiency) thường bị bỏ qua. Sắt đóng một vai trò quan trọng không chỉ trong việc sản xuất hồng cầu (red blood cell) và vận chuyển oxy (oxygen transport), mà còn trong việc duy trì sức khỏe của các nang tóc (hair follicles) và hỗ trợ sự phát triển. Trong một số trường hợp nhất định, mức sắt thấp hoặc mức ferritin thấp (protein dự trữ sắt) có thể kích hoạt hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng tóc mỏng hoặc rụng tóc.

Trong hướng dẫn này, chúng tôi sẽ khám phá cách thiếu sắt có thể góp phần gây rụng tóc, cách xác định liệu sắt có phải là một yếu tố hay không, các phương pháp điều trị nào có sẵn (bao gồm cả liệu pháp sắt đường tĩnh mạch – IV iron therapy), và khi nào bạn nên cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ y tế.

Những điểm chính:

• Thiếu sắt có nghĩa là dự trữ sắt của cơ thể bạn thấp, điều này có thể ảnh hưởng đến việc cung cấp oxy và sức khỏe nang tóc — có khả năng kích hoạt rụng tóc.
• Ferritin thấp có liên quan đến rụng và mỏng tóc, mặc dù mối quan hệ này phức tạp và chưa được thiết lập hoàn toàn.
• Các xét nghiệm máu bao gồm ferritin, sắt huyết thanh (serum iron), huyết sắc tố (hemoglobin), và công thức máu toàn bộ (complete blood count) có thể giúp xác định liệu thiếu sắt có đóng vai trò hay không.
• Điều trị bắt đầu bằng chế độ ăn uống và sắt uống, nhưng liệu pháp sắt IV có thể cung cấp sự bổ sung nhanh hơn khi sắt uống không đủ hoặc không dung nạp được.
• Phục hồi tóc do thiếu sắt là có thể, nhưng có thể mất hàng tháng để sự phát triển mới trở nên rõ ràng.

Thiếu sắt là gì?

Vai trò của sắt và Ferritin trong cơ thể

Sắt là cần thiết cho nhiều quá trình, đặc biệt là sản xuất huyết sắc tố (hemoglobin), phân tử trong hồng cầu mang oxy đến các mô. Việc cung cấp oxy đầy đủ là rất quan trọng cho tất cả các tế bào — bao gồm cả các tế bào phân chia nhanh chóng trong nang tóc. Sắt thấp có nghĩa là ít hỗ trợ oxy hơn cho các tế bào đó.

Ferritin là một protein dự trữ sắt trong cơ thể bạn. Việc đo ferritin (xét nghiệm ferritin) cho cái nhìn sâu sắc về lượng dự trữ sắt bạn có. Ferritin thấp cho thấy “kho chứa” sắt dự trữ của bạn gần như trống rỗng.

Vai trò của sắt trong việc cung cấp oxy và chức năng nang tóc

Nang tóc có tốc độ trao đổi chất (metabolic) cao và phụ thuộc vào lưu lượng máu tốt và sự oxy hóa đầy đủ. Nếu sắt thấp, các nang tóc có thể sớm bước vào giai đoạn nghỉ hoặc rụng do thiếu sự hỗ trợ năng lượng. Sắt thấp có thể gây rụng tóc vì sắt giúp cung cấp oxy cần thiết cho sự phát triển và sửa chữa tế bào. 

Các nguyên nhân phổ biến gây thiếu sắt

Một số nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Thiếu hụt chế độ ăn uống (Dietary insufficiency), đặc biệt ở người ăn chay/thuần chay (ít sắt heme – heme iron)
• Mất máu mạn tính (Chronic blood loss), chẳng hạn như kinh nguyệt ra nhiều hoặc chảy máu tiêu hóa (GI bleeding)
• Mang thai, làm tăng nhu cầu sắt
• Rối loạn kém hấp thu (Malabsorption disorders), chẳng hạn như bệnh celiac (bệnh không dung nạp gluten) hoặc sau phẫu thuật dạ dày
• Viêm mạn tính, có thể làm thay đổi chuyển hóa sắt (iron metabolism)

Thiếu sắt có thể gây rụng tóc như thế nào

Tác động đến chu kỳ phát triển của tóc

Sự phát triển của tóc tuân theo các chu kỳ: anagen (phát triển), catagen (chuyển tiếp) và telogen (nghỉ/rụng). Thiếu sắt có thể đẩy nang tóc vào giai đoạn telogen sớm, làm tăng rụng tóc (một quá trình được gọi là telogen effluvium – rụng tóc telogen). Các nghiên cứu đã khám phá liệu sắt thấp có phải là một yếu tố gây ra sự thay đổi này hay không. 

Mức Ferritin thấp tương đương Tóc yếu hoặc mỏng

Một số nghiên cứu và tổng quan liên kết ferritin thấp (thường < 40 – 70 ng/mL) với tình trạng tóc mỏng hoặc rụng ở một số cá nhân. Tuy nhiên, bằng chứng còn trái chiều (mixed) và gây tranh cãi trong một số bối cảnh. 

Các dấu hiệu sớm cần tìm kiếm

• Rụng tóc tăng lên rõ rệt (trên lược, khi tắm, trên gối)
• Tóc trở nên mỏng hoặc dễ gãy (brittle)
• Da đầu lộ rõ hơn (tóc mỏng ở đỉnh đầu hoặc đường rẽ ngôi)
• Mọc lại chậm đối với tóc bị gãy hoặc rụng

Trên thực tế, thiếu sắt là một trong sáu dấu hiệu của sắt thấp được Cleveland Clinic trích dẫn –  bao gồm cả móng tay dễ gãy và rụng tóc.

Làm thế nào để biết sắt thấp có gây rụng tóc cho bạn hay không

Khi nào nên đi xét nghiệm

Nếu bạn nghi ngờ thiếu sắt đang góp phần làm tóc mỏng, hãy yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn chỉ định xét nghiệm:

• Ferritin
• Sắt huyết thanh (Serum iron) / Tổng khả năng gắn sắt (TIBC – total iron binding capacity)
• Công thức máu toàn bộ (CBC – complete blood count) / Huyết sắc tố (hemoglobin)
• Sàng lọc các chất dinh dưỡng bổ sung và tuyến giáp nếu cần

Phạm vi Ferritin tối ưu cho mọc tóc lại

Mặc dù các phạm vi mục tiêu cuối cùng có thể khác nhau, nhiều bác sĩ lâm sàng tin rằng mức ferritin từ 40 – 60 ng/mL trở lên là thích hợp để mọc tóc lại, ngay cả khi mức đó cao hơn mức tối thiểu cho sức khỏe chung. Trong một nghiên cứu về rụng tóc liên quan đến thiếu sắt (iron deficiency–related alopecia), những bệnh nhân có sự cải thiện chủ quan đã có sự gia tăng ferritin lớn hơn sau khi bổ sung. 

Các triệu chứng đi kèm khác

Thông thường, rụng tóc do thiếu sắt không xảy ra riêng lẻ. Bạn cũng có thể gặp phải:

• Mệt mỏi, yếu ớt
• Da nhợt nhạt hoặc chân tay lạnh
• Khó thở, chóng mặt
• Móng tay giòn hoặc móng tay hình thìa (koilonychia)
• Thèm ăn các vật phẩm không phải thức ăn (pica)

Nếu bạn có những triệu chứng này cùng với tóc mỏng, khả năng thiếu sắt có liên quan sẽ tăng lên.

Các lựa chọn điều trị: Đảo ngược rụng tóc do thiếu sắt

Thay đổi chế độ ăn uống và bổ sung sắt uống

Bắt đầu bằng chế độ ăn uống và bổ sung đường uống:

• Tăng cường các loại thực phẩm giàu sắt (thịt đỏ, gan, hải sản, các loại đậu, rau lá xanh đậm)
• Kết hợp sắt với vitamin C để tăng cường hấp thụ
• Sử dụng thực phẩm bổ sung sắt: ferrous sulfate (sắt sulfat), ferrous gluconate (sắt gluconat), …

Tuy nhiên, sắt uống có những hạn chế: hấp thu chậm, tác dụng phụ đường tiêu hóa (GI side effects) (buồn nôn, táo bón) và đôi khi kém dung nạp hoặc kém tuân thủ.

Hạn chế của sắt uống

• Khó chịu và tác dụng phụ đường tiêu hóa là phổ biến
• Hấp thụ bị cản trở bởi viêm dạ dày (gastritis), viêm, hoặc sự can thiệp (ví dụ: cà phê, canxi)
• Mất hàng tháng để phục hồi dự trữ sắt và ferritin

Liệu pháp sắt IV như một giải pháp thay thế nhanh chóng và hiệu quả

Trong những trường hợp sắt uống thất bại, kém dung nạp hoặc khi cần bổ sung nhanh chóng, liệu pháp sắt đường tĩnh mạch (intravenous – IV iron therapy) là một lựa chọn.

• Thiếu sắt nghiêm trọng hoặc kém hấp thu có thể cần tiêm sắt (tức là sắt IV). 
• Các tài liệu tham khảo về trị liệu và huyết học (hematology references) cho thấy sắt IV có thể mang lại lợi ích rõ rệt cho các bệnh nhân được chọn bị thiếu sắt nghiêm trọng. 

Trên thực tế, sắt IV bỏ qua đường tiêu hóa (bypasses the GI tract), cho phép phục hồi sắt và ferritin nhanh hơn, điều này có thể tăng tốc độ phục hồi tóc.

Tại sao nên chọn liệu pháp sắt IV để điều trị rụng tóc?

Bổ sung sắt nhanh chóng đồng nghĩa Cải thiện nhanh hơn

Bởi vì sắt IV cung cấp sắt trực tiếp vào máu, nó có thể phục hồi dự trữ sắt nhanh hơn so với liệu pháp uống — điều quan trọng khi các nang tóc cần được hỗ trợ kịp thời.

Lý tưởng cho các vấn đề kém hấp thu hoặc không dung nạp đường uống

Nếu bạn bị kém hấp thu (malabsorption) (bệnh celiac, IBD – Inflammatory Bowel Disease – Bệnh viêm ruột), phẫu thuật dạ dày hoặc có tác dụng phụ đáng kể từ sắt uống, sắt IV thường là con đường tốt hơn.

 

Rụng tóc liên quan đến thiếu sắt là một vấn đề được công nhận nhưng phức tạp. Sắt rất cần thiết cho việc cung cấp oxy và chức năng tế bào trong nang tóc, và ferritin thấp thường liên quan đến tăng rụng tóc hoặc tóc mỏng. Chẩn đoán thiếu sắt đòi hỏi phải xét nghiệm máu — ferritin, sắt huyết thanh, huyết sắc tố — và đánh giá các triệu chứng ngoài rụng tóc.

Điều trị bắt đầu bằng việc cải thiện chế độ ăn uống và dùng thực phẩm bổ sung sắt uống, nhưng các phương pháp đó có thể chậm và bị hạn chế bởi tác dụng phụ hoặc các vấn đề hấp thụ. Trong những trường hợp nghiêm trọng hoặc kháng trị hơn, liệu pháp sắt IV có thể tăng tốc độ bổ sung và đẩy nhanh quá trình phục hồi tóc, đặc biệt khi được thực hiện trong môi trường có giám sát y tế.

Rụng tóc do thiếu sắt thường có thể hồi phục được (reversible), mặc dù sự mọc lại cần có thời gian — thường là vài tháng điều trị và theo dõi nhất quán. Nếu bạn đang bị tóc mỏng cùng với mệt mỏi, da nhợt nhạt hoặc các dấu hiệu sắt thấp khác, hãy nói chuyện với nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn về việc xét nghiệm sắt và liệu sắt IV có thể phù hợp hay không.

Bằng cách giải quyết nguyên nhân gốc rễ (root cause) và khôi phục sự cân bằng sắt (iron balance), nhiều người tìm thấy sức mạnh và mật độ tóc được cải thiện theo thời gian.

Dịch từ https://driphydration.com/blog/iron-deficiency-and-hair-loss/