Sau phẫu thuật nên ăn gì? Các dưỡng chất tốt cho người bệnh sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, sức khỏe của người bệnh sẽ cần thời gian lâu dài để hồi phục. Để đảm bảo cho việc phục hồi được diễn ra tốt, không chỉ cần đảm bảo yếu tố nghỉ ngơi mà ngay cả chế độ ăn uống cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Sau phẫu thuật nên ăn gì và tránh ăn những thực phẩm gì để tránh các biến chứng cho người bệnh, tất cả sẽ có trong bài viết dưới đây.

1. Vì sao cần quan tâm yếu tố dinh dưỡng sau phẫu thuật cho người bệnh 

Phẫu thuật là một trong những thủ thuật y khoa nhằm điều trị cho người bệnh. Thậm chí, ngày nay phẫu thuật cũng đã phổ biến hơn ngành công nghiệp làm đẹp trên toàn thế giới. Sau phẫu thuật, các bác sĩ thường khuyến cáo bệnh nhân nghỉ ngơi ít nhất 7 ngày hoặc lâu hơn tùy vào tình trạng kết quả phẫu thuât. Bên cạnh việc nghỉ ngơi, để người bệnh phục hồi tốt hơn và tránh biến chứng, nhiễm trùng thì yếu tố dinh dưỡng sau phẫu thuật đóng vai trò vô cùng quan trọng. 

Sau phẫu thuật nên ăn gì là thắc mắc của đa số người bệnh cũng như người đang chăm sóc bệnh nhân. Theo các bác sĩ dinh dưỡng, ưu tiên hàng đầu của người bệnh sẽ là tập trung vào quá trình lành vết thương và phục hồi. 

Việc ăn uống đầy đủ và cân đối có thể giúp bạn lấy lại sức và phục hồi nhanh hơn, nếu thực hiện chế độ ăn không đầy đủ hoặc chọn sai loại thực phẩm có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, làm chậm quá trình lành vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Ví dụ, sau phẫu thuật dạ dày thì bạn sẽ không được ăn các món ăn có quá nhiều gia vị cay, chua, hay quá mặn vì có thể khiến vết thương chảy máu.

Một trong những tình trạng tiêu hóa sau trong giai đoạn phục hồi sức khỏe sau phẫu thuật mà người bệnh hay gặp đó là táo bón. Táo bón sau phẫu thuật có thể do thuốc gây mê bạn sử dụng trước khi phẫu thuật và một số loại thuốc kê sau đó, bao gồm thuốc giảm đau, thuốc lợi tiểu, kháng sinh và cả và thuốc giãn cơ.

Bác sĩ có thể yêu cầu bạn nhịn ăn hoặc uống trong vài giờ trước khi phẫu thuật, hoặc đưa bạn vào một chế độ ăn kiêng hạn chế sau phẫu thuật, đặc biệt là chế độ ăn thiếu chất xơ, điều này có thể làm ảnh hưởng đến nhu động của ruột, khiến bạn dễ bị táo bón. 

Sau phẫu thuật nên ăn gì là một thắc mắc hoàn toàn có cơ sở của người bệnh và người chăm sóc. Việc nhận được sự tư vấn về dinh dưỡng sau phẫu thuật sẽ giúp người bệnh có chế độ ăn hồi phục sức khỏe tốt hơn, nhanh chóng trở lại với cuộc sống bình thường.

2. Sau phẫu thuật nên ăn gì?

Sau phẫu thuật, đa số người bệnh sẽ cảm thấy mệt mỏi sau khi thoát khỏi tình trạng gây mê, có thể cảm thấy lờ đờ và chưa tỉnh hẳn. Nhu cầu dinh dưỡng sau phẫu thuật đóng vai trò cực kỳ quan trọng để người bệnh có thể lấy lại sức lực và phục hồi nhanh chóng. Vậy, sau phẫu thuật nên ăn gì?

2.1. Thực phẩm giàu chất đạm 

Chất đạm (protein) giữ vai trò then chốt giúp tái tạo mô, tổng hợp collagen và tăng tốc độ lành vết thương. Tuy nhiên, việc lựa chọn nguồn protein đặc biệt là thịt đỏ cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Dù thịt đỏ giàu protein chất lượng cao, việc tiêu thụ các phần thịt nhiều mỡ lại làm gia tăng đáng kể lượng chất béo bão hòa, gây bất lợi cho hệ tim mạch vốn đang chịu áp lực sau phẫu thuật.

Hiệu quả của việc chọn lọc phần thịt nạc được chứng minh rõ qua nghiên cứu “Total red meat intake of ≥0.5 servings/d does not negatively influence cardiovascular disease risk factors: a systemically searched meta-analysis of randomized controlled trials” của O’Connor đăng trên tạp chí y khoa uy tín The American Journal of Clinical Nutrition chỉ ra rằng: việc tiêu thụ thịt đỏ nạc tươi dưới 0,5 khẩu phần/ngày hoặc ~35g/ngày không hề làm tăng các chỉ số mỡ máu tiêu cực như cholesterol toàn phần, LDL-cholesterol hay triglyceride.

Do đó, người bệnh sau phẫu thuật hoàn toàn có thể tối ưu hóa lượng protein chữa lành vết thương từ thịt đỏ mà vẫn bảo vệ an toàn sức khỏe tim mạch bằng cách chủ động chọn các phần thịt nạc như thăn nạc hoặc thịt gia cầm bỏ da như ức gà và lọc bỏ hoàn toàn mỡ thừa trước khi chế biến.

Bên cạnh protein từ thịt đỏ, bạn nên thử các loại hải sản và cá, gà tây và thịt lợn và các protein không phải từ thịt như trứng, đậu phụ, đậu và các loại đậu khác. Khi chế biến thịt gia cầm, hãy nhớ loại bỏ da để giảm chất béo.

2.2. Thực phẩm giàu chất xơ: Giải quyết táo bón hậu phẫu thuật

Tình trạng táo bón sau phẫu thuật bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân như do thuốc mê, do sự hạn chế vận động sau phẫu thuật,… Với các cuộc phẫu thuật trong hệ tiêu hóa, táo bón có thể khiến cho vết mổ bị ảnh hưởng và chảy máu, gây đau đớn và biến chứng cho người bệnh. Do đó, nếu bạn thắc mắc sau phẫu thuật nên ăn gì thì các thức ăn giàu chất xơ sẽ là lựa chọn tốt để ngăn ngừa táo bón.

Ăn thực phẩm giàu chất xơ để giúp tiêu hóa tốt hơn. Ngũ cốc nguyên hạt như bánh mì, mì ống nguyên cám, yến mạch, lúa mạch, và gạo lứt chứa nhiều chất xơ và các chất dinh dưỡng quan trọng như kẽm, magie và vitamin B. 

Để hạn chế tình trạng táo bón sau phẫu thuật, người bệnh nên tăng cường ăn rau và trái cây, đây cũng là nguồn cung cấp chất xơ tốt. Bạn có thể chọn rau xanh và trái cây tươi, vì đây là nguồn chất xơ tinh khiết nhất.

2.3. Bổ sung thực phẩm giàu vitamin C

Vitamin C đóng vai trò then chốt trong quá trình phục hồi sau phẫu thuật nhờ khả năng kích thích tổng hợp collagen, tăng cường hệ miễn dịch và cải thiện việc hấp thu sắt để tái tạo máu. Hiệu quả này đã được chứng minh rõ ràng qua nghiên cứu “The effects of surgery on plasma/serum vitamin C concentrations: a systematic review and meta-analysis”
do Tiến sĩ Anitra C. Carr năm 2020 trên tạp chí y học uy tín Nutrients.

Nghiên cứu chỉ ra rằng các can thiệp phẫu thuật làm gia tăng căng thẳng oxy hóa và giảm mạnh nồng độ vitamin C trong huyết tương của bệnh nhân, có trường hợp giảm tới 50% ngay sau mổ. Việc bổ sung đầy đủ vitamin C thông qua chế độ ăn giàu dinh dưỡng từ cam, quýt, bông cải xanh hoặc vi chất hỗ trợ đã giúp giảm tỷ lệ biến chứng sau phẫu thuật lên tới 30%, đồng thời rút ngắn thời gian làm lành vết thương đáng kể nhờ đẩy nhanh tốc độ liên kết mô sợi.

Ngoài ra, vitamin C còn làm tăng khả năng hấp thu sắt phi-heme ở ruột lên gấp 2-3 lần, giúp bệnh nhân bù lại lượng máu đã mất trong quá trình can thiệp ngoại khoa. Vì vậy, việc chủ động bổ sung các loại rau củ quả giàu vitamin C vào thực đơn hồi phục không chỉ là lời khuyên dân gian mà là giải pháp dinh dưỡng có cơ sở khoa học vững chắc, giúp người bệnh nhanh chóng lấy lại sức khỏe.

2.4. Chất béo lành mạnh 

Sau phẫu thuật nên ăn gì, có nên bổ sung các chất béo hay không? Mặc dù ăn nhiều thực phẩm giàu mỡ có thể khiến cho bạn cảm thấy khó chịu và nặng bụng. Tuy nhiên, các loại chất béo tốt có thể hỗ trợ quá trình tiêu hóa, cung cấp năng lượng cho cơ thể để hấp thu các loại vitamin cần thiết. 

Những chất béo lành mạnh nên bao gồm:

• Dầu ô liu
• Bơ
• Dầu dừa
• Các loại hạt

3. Người bệnh nên kiêng ăn gì sau phẫu thuật?

Bên cạnh thắc mắc sau phẫu thuật nên ăn gì, thì chế độ dinh dưỡng sau phẫu thuật vẫn cần phải tránh các loại thực phẩm sau đây để giảm nguy cơ biến chứng cho người bệnh. Rượu có thể gây mất nước, làm chậm quá trình lành vết thương. Ngoài ra, bạn không nên uống rượu khi đang dùng thuốc giảm đau.

4. Những câu hỏi thường gặp về thực phẩm nên ăn sau phẫu thuật

Sau khi mổ bao lâu thì có thể ăn uống lại bình thường?

Tùy thuộc vào loại phẫu thuật và chỉ định của bác sĩ. Thông thường, bệnh nhân bắt đầu bằng chất lỏng (nước cháo, súp), sau đó chuyển sang thức ăn mềm và dần quay lại chế độ ăn thô khi hệ tiêu hóa đã dung nạp tốt (thường sau 3–7 ngày).

Người sau phẫu thuật có nên kiêng ăn rau muống, thịt gà, đồ nếp không?

Theo y học hiện đại, không có bằng chứng chứng minh các thực phẩm này gây mưng mủ hay sẹo lồi nếu được chế biến sạch sẽ. Tuy nhiên, nếu bạn có cơ địa dễ dị ứng hoặc theo lời khuyên dân gian, bạn có thể tạm kiêng trong 1–2 tuần đầu hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị.

Nếu bệnh nhân chán ăn, chướng bụng sau phẫu thuật thì phải làm sao?

Hãy chia nhỏ bữa ăn thành 5–6 bữa/ngày thay vì 3 bữa chính; ưu tiên thức ăn dạng lỏng, ấm, dễ tiêu (súp, cháo, smoothie). Vận động nhẹ nhàng như đi lại chậm rãi cũng giúp kích thích nhu động ruột và cải thiện cảm giác thèm ăn.

Sau phẫu thuật, bạn có thể muốn ăn các thực phẩm chế biến sẵn. Mặc dù chúng có thể tiện lợi, nhưng bù lại các thực phẩm này thường ít chất xơ, nhiều chất béo và ít protein, có thể gây táo bón và cản trở quá trình lành vết thương. Nếu ăn thực phẩm chế biến sẵn, hãy chọn loại ít muối, ít đường và giàu protein. Tránh các loại thực phẩm ít chất xơ và protein như khoai tây chiên, đồ ngọt và đồ chiên rán.

Nguồn tham khảo:

• Total red meat intake of ≥0.5 servings/d does not negatively influence cardiovascular disease risk factors: a systemically searched meta-analysis of randomized controlled trials – The American Journal of Clinical Nutrition
• The effects of surgery on plasma/serum vitamin C concentrations: a systematic review and meta-analysis – Nutrients