Tim đập nhanh hồi hộp: Dấu hiệu nội tiết hay tim mạch?

Tim đập nhanh hồi hộp là cảm giác tim đập mạnh, dồn dập hoặc không đều khiến nhiều người lo lắng, đặc biệt khi xảy ra đột ngột hoặc lặp lại nhiều lần. Vậy tình trạng này khi nào là bình thường, khi nào cảnh báo rối loạn nội tiết hay bệnh tim mạch cần được kiểm tra?

Tim đập nhanh hồi hộp là gì? Khi nào là bình thường, khi nào cần lo lắng?

Tim đập nhanh hồi hộp là cảm giác người bệnh nhận thấy tim đập nhanh hơn bình thường, đập mạnh, dồn dập, hụt nhịp hoặc không đều. Đây là cảm nhận chủ quan, có thể xảy ra ngay cả khi nhịp tim đo được vẫn nằm trong giới hạn cho phép. 

Về mặt sinh lý, nhịp tim nghỉ ngơi bình thường ở người trưởng thành dao động từ 60–100 lần/phút. Khi cơ thể chịu tác động từ cảm xúc mạnh, vận động gắng sức, thiếu ngủ hoặc sử dụng caffeine, nhịp tim có thể tăng tạm thời và tự ổn định sau đó.

Tim đập nhanh hồi hộp được xem là bình thường nếu:

• Xảy ra ngắn hạn, không kéo dài
• Xuất hiện sau stress, lo âu, vận động mạnh
• Giảm rõ khi nghỉ ngơi hoặc thư giãn
• Không kèm theo triệu chứng toàn thân bất thường

Theo nghiên cứu Analysis of Emergency Department Visits for Palpitations (from the National Hospital Ambulatory Medical Care Survey) – American Journal of Cardiology, 2014 ghi nhận rằng trong giai đoạn 2001–2010, triệu chứng hồi hộp tim là nguyên nhân chính của 684.000 lượt khám tại khoa cấp cứu ở Mỹ, chiếm tỷ lệ 5,8/1.000 lượt khám (0,58%). Điều này cho thấy hồi hộp tim là triệu chứng thường được ghi nhận trong thực hành lâm sàng, nhưng không phải là biểu hiện phổ biến trong cộng đồng nói chung.

Khi nào nên đi khám? 

Tự nhiên tim đập nhanh hồi hộp đôi khi chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời, nhưng nếu xuất hiện lặp lại, kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường dưới đây, bạn nên đi khám và làm xét nghiệm y khoa để xác định nguyên nhân:

• Xảy ra khi đang nghỉ ngơi hoặc về đêm
• Xảy ra nhiều lần mà không xác định được nguyên nhân rõ ràng
• Kèm theo chóng mặt, khó thở, đau ngực, vã mồ hôi hoặc ngất
• Có tiền sử bệnh tim, rối loạn nội tiết hoặc thiếu máu

Theo  nghiên cứu “Evaluation and outcomes of patients with palpitations” (American Journal of Medicine, 1996), khoảng 16% bệnh nhân đến khám vì hồi hộp tim không xác định được nguyên nhân dù đã được đánh giá đầy đủ bằng khám lâm sàng và các phương pháp ghi nhịp tim. 

Tự nhiên tim đập nhanh hồi hộp có thể chỉ là phản ứng sinh lý thoáng qua, nhưng nếu xảy ra thường xuyên, kéo dài hoặc kèm triệu chứng bất thường, đó là dấu hiệu không nên chủ quan và cần được đánh giá y khoa.

Nguyên nhân gây tim đập nhanh hồi hộp thường gặp

Tim đập nhanh hồi hộp là biểu hiện của nhiều cơ chế sinh lý và bệnh lý khác nhau. Việc xác định đúng nguyên nhân đặc biệt quan trọng với những người hay bị hồi hộp tim đập nhanh, giúp phân biệt tình trạng lành tính với các rối loạn nội tiết hoặc tim mạch tiềm ẩn. Trong thực hành lâm sàng, những nguyên nhân thường được ghi nhận gồm:

• Căng thẳng và rối loạn lo âu: Stress kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, làm tăng tiết adrenaline, khiến tim đập nhanh và mạnh hơn. Nếu stress kéo dài, nhịp tim có thể trở nên nhạy cảm hơn với kích thích, gây cảm giác hồi hộp tái diễn dù không có bệnh lý tim rõ ràng.
• Rối loạn nội tiết tố: Sự mất cân bằng hormone như hormone tuyến giáp, cortisol và estrogen có thể làm tim nhạy cảm hơn với catecholamine, gây tim đập nhanh hồi hộp dù không có bất thường cấu trúc tim. Tình trạng này thường gặp ở người cường giáp và phụ nữ tiền mãn kinh – mãn kinh do rối loạn điều hòa nhịp tim sinh lý.
• Cường giáp: Nồng độ thyroxine tăng cao làm tăng nhịp tim, tăng nhu cầu oxy của cơ tim. Hồi hộp tim và tim đập nhanh là những biểu hiện tim mạch phổ biến nhất, xuất hiện ở đa số bệnh nhân cường giáp.
• Thiếu vi chất (magie, kali, sắt): Các khoáng chất này giữ vai trò quan trọng trong dẫn truyền xung điện tim. Thiếu hụt có thể gây ngoại tâm thu hoặc cảm giác tim đập không đều, nhất là sau vận động hoặc về đêm.
• Sử dụng chất kích thích: Caffeine, nicotine, rượu bia và một số thuốc cảm, thuốc giảm cân có thể kích thích tim đập nhanh, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm.
• Rối loạn nhịp tim do bệnh lý tim mạch: Bao gồm rung nhĩ, nhịp nhanh kịch phát trên thất, ngoại tâm thu. Đây là nhóm nguyên nhân cần được chẩn đoán bằng điện tâm đồ.

Theo số liệu dẫn chứng trong bài “A Systematic Review of Palpitations Prevalence by Menopausal Status” (Current Obstetrics and Gynecology Reports, 2021), tỷ lệ phụ nữ báo cáo cảm giác hồi hộp tim thay đổi theo giai đoạn mãn kinh: từ 3,7–40,2% ở tiền mãn kinh, 20,1–40,2% ở chuyển tiếp mãn kinh, đến 15,7–54,1% ở sau mãn kinh, với xu hướng cao hơn có thể thấy ở giai đoạn chuyển tiếp và sau mãn kinh.

Tim đập nhanh hồi hộp thường đi kèm những triệu chứng nào?

Tim đập nhanh hồi hộp hiếm khi xuất hiện đơn độc. Trong đa số trường hợp, triệu chứng này đi kèm các biểu hiện toàn thân khác, giúp định hướng nguyên nhân nền chính xác hơn thay vì chỉ dựa vào cảm giác tim đập nhanh.

Dưới đây là bảng đối chiếu triệu chứng đi kèm và hướng kiểm tra phù hợp, giúp người đọc dễ tự nhận diện:

Khi cảm giác tim đập nhanh hồi hộp xuất hiện thường xuyên, kèm nhiều biểu hiện toàn thân hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, việc tự theo dõi tại nhà là không đủ mà cần được đánh giá tổng thể, thay vì chỉ đo nhịp tim đơn lẻ.

Lời khuyên y khoa giúp “điều trị tận gốc” tim đập nhanh hồi hộp

Để kiểm soát hiệu quả tim đập nhanh hồi hộp, chiến lược điều trị cần dựa trên việc xác định và can thiệp vào nguyên nhân gốc rễ, thay vì chỉ giảm triệu chứng tạm thời.

• Đánh giá nguyên nhân toàn diện: Khuyến nghị kiểm tra điện tâm đồ, xét nghiệm tuyến giáp, vi chất và hormone nếu triệu chứng tái diễn.
• Điều chỉnh lối sống khoa học: Giảm caffeine, rượu bia, duy trì giấc ngủ đủ và quản lý stress giúp cải thiện rõ rệt nhịp tim ở nhiều trường hợp chức năng.
• Can thiệp nội tiết khi cần thiết: Với phụ nữ tiền mãn kinh hoặc người có rối loạn hormone, điều chỉnh nội tiết đúng cách giúp ổn định nhịp tim bền vững hơn so với chỉ dùng thuốc an thần.
• Bổ sung vi chất có kiểm soát: Bổ sung magie giúp giảm tần suất ngoại tâm thu ở bệnh nhân rối loạn nhịp nhẹ.
• Theo dõi y khoa định kỳ: Không nên tự ý dùng thuốc chống loạn nhịp nếu chưa có chẩn đoán rõ ràng.

Tim đập nhanh hồi hộp không đơn thuần là cảm giác thoáng qua mà có thể phản ánh sự mất cân bằng phức tạp giữa tim mạch, nội tiết và thần kinh. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và can thiệp sớm giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả, tránh bỏ sót các nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe tim.

Tài liệu tham khảo: 

• American Heart Association. Palpitations and Arrhythmias, 2022.
• The Lancet Diabetes & Endocrinology. Cardiovascular manifestations of hyperthyroidism, 2018.
• Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. Hormonal changes and cardiac autonomic function, 2020.
• European Heart Journal. Magnesium supplementation in arrhythmia management, 2019.