Tác hại của việc uống rượu bia: Hệ miễn dịch “lao dốc”

Uống rượu bia thường xuyên không chỉ ảnh hưởng tới gan, tim mạch mà còn gây tổn hại trực tiếp đến khả năng phòng vệ của cơ thể. Tác hại của việc uống rượu bia lên hệ miễn dịch bao gồm làm giảm số lượng và hoạt động của tế bào bạch cầu, làm suy yếu phản ứng kháng viêm, từ đó cơ thể dễ mắc bệnh nhiễm trùng và phục hồi chậm hơn sau các tổn thương.

Rượu bia làm suy yếu hệ miễn dịch như thế nào?

Rượu bia không chỉ gây say xỉn tạm thời mà còn có tác động sâu rộng tới sức khỏe tổng thể, đặc biệt là hệ miễn dịch. Việc uống rượu quá mức khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng, hồi phục chậm và tăng nguy cơ biến chứng nặng. Những tác hại của việc uống nhiều rượu bia bao gồm:

Ảnh hưởng tổng quan: Rượu bia và hệ miễn dịch

Hệ miễn dịch là mạng lưới phức tạp của tế bào, mô và cơ quan hoạt động phối hợp để bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn, virus, nấm và các tác nhân gây bệnh khác. Hệ miễn dịch gồm hai nhánh chính: Miễn dịch bẩm sinh (innate) – phản ứng đầu tiên và nhanh chống lại mầm bệnh, và miễn dịch thu được (adaptive) – phản ứng đặc hiệu và tạo “kỷ niệm” miễn dịch để phòng tránh tái nhiễm. 

Khi một người tiếp xúc với rượu bia, đặc biệt là uống quá mức hoặc thường xuyên, cả hai hệ thống này đều bị ảnh hưởng tiêu cực, khiến cơ thể kém hiệu quả trong việc chống lại tác nhân gây bệnh, tăng nguy cơ nhiễm trùng và làm bệnh kéo dài hoặc nặng hơn so với người không uống.

Theo bài tổng quan trên PubMed, việc lạm dụng rượu bia ức chế nhiều phần của phản ứng miễn dịch, làm giảm khả năng loại bỏ vi khuẩn và virus, và làm suy yếu cả hệ miễn dịch bẩm sinh lẫn thu được. Điều này được thể hiện qua việc những bệnh nhân nghiện rượu có tỷ lệ mắc và nghiêm trọng của các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi, lao, HIV/AIDS, viêm gan C… cao hơn đáng kể so với người không uống rượu.

Tác hại của việc uống rượu bia làm mất cân bằng tế bào miễn dịch

Rượu bia ảnh hưởng trực tiếp tới các tế bào miễn dịch quan trọng. Nó làm giảm số lượng và chức năng của T‑cells và B‑cells, hai loại tế bào chủ đạo trong miễn dịch thu được, khiến cơ thể khó nhận diện và tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Đồng thời, hoạt động của tế bào nuốt (neutrophils, macrophages) giảm, nghĩa là “các chiến binh” đầu tiên của hệ miễn dịch không thể loại bỏ vi khuẩn hiệu quả. 

Ngoài ra, rượu còn làm rối loạn sản xuất cytokine, các phân tử thông tin quan trọng trong phản ứng miễn dịch, dẫn tới mất cân bằng phản ứng phòng thủ. Hậu quả là cơ thể chậm phản ứng hơn, yếu hơn và dễ bị quá tải khi gặp mầm bệnh.

Ảnh hưởng tới cơ quan sản xuất và đào tạo tế bào miễn dịch

Các cơ quan sản xuất và huấn luyện tế bào miễn dịch cũng bị rượu tác động. Tuyến ức, nơi tế bào T trưởng thành, bị tổn hại, dẫn tới giảm tổng số T‑cells tuần hoàn. Tủy xương, nơi tạo ra tế bào bạch cầu, cũng bị ảnh hưởng, làm giảm sản sinh tế bào miễn dịch. 

Ngoài ra, gan và ruột, hai cơ quan đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch, bị rượu phá vỡ chức năng. Kết quả là độc tố từ ruột dễ lọt vào máu, kích hoạt phản ứng viêm sai lệch, làm suy giảm miễn dịch tổng thể.

Tổn thương các cơ quan phòng ngự chính

Tác hại của việc uống rượu bia còn ảnh hưởng trực tiếp tới các cơ quan tham gia bảo vệ cơ thể:

• Phổi: Rượu làm giảm khả năng loại bỏ dịch nhầy và bảo vệ đường hô hấp, khiến nguy cơ viêm phổi nghiêm trọng tăng 3–7 lần so với người không uống.
• Ruột: Vi khuẩn có lợi trong ruột bị tiêu diệt, tăng tính thấm ruột, khiến độc tố dễ xâm nhập máu, gây viêm và kích hoạt phản ứng miễn dịch sai lệch.

Kết quả là các cơ quan phòng thủ bị suy giảm, tạo điều kiện cho vi khuẩn và virus tấn công mạnh hơn.

Rượu bia và nguy cơ bệnh nhiễm trùng

Lạm dụng rượu bia làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng như viêm phổi, lao, hội chứng suy hô hấp cấp tính (ARDS). Các bệnh virus như HIV hay viêm gan C cũng tiến triển nặng hơn khi hệ miễn dịch bị rượu ức chế. Thực tế lâm sàng cho thấy người nghiện rượu mạn tính phải nhập viện vì nhiễm trùng đường hô hấp với tỷ lệ cao hơn đáng kể so với người không uống rượu.

Cơ chế phân tử và vai trò vi sinh vật

Ở mức phân tử, rượu thay đổi biểu hiện gen và hoạt động của miRNA, ảnh hưởng tới các protein quan trọng trong phản ứng miễn dịch. Đồng thời, tác hại của việc uống rượu bia phá vỡ cân bằng hệ vi sinh đường ruột – “hàng rào miễn dịch” quan trọng nhất của cơ thể. Sự thay đổi này làm tăng viêm, giảm khả năng chống nhiễm trùng và làm suy yếu phản ứng miễn dịch tổng thể.

Uống rượu quá mức, đặc biệt khi vượt quá 14 đơn vị/tuần với phụ nữ và 21 đơn vị/tuần với nam, liên quan chặt chẽ tới suy giảm hệ miễn dịch, dễ nhiễm bệnh, hồi phục chậm và nhiều biến chứng. Ngay cả một lần uống nhiều (binge drinking) cũng làm giảm miễn dịch tạm thời trong 24 giờ, chứng minh rằng cả tần suất và liều lượng đều quan trọng đối với sức khỏe miễn dịch.

Dấu hiệu hệ miễn dịch bị tổn hại do rượu

Uống rượu bia nhiều hoặc thường xuyên không chỉ làm suy yếu các tế bào miễn dịch mà còn để lại những dấu hiệu nhận biết rõ ràng trên cơ thể. Nhận biết sớm các dấu hiệu này giúp người dùng điều chỉnh thói quen uống rượu, bảo vệ sức khỏe tổng thể và hệ miễn dịch.

• Dễ mắc các bệnh nhiễm trùng: Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất là cơ thể dễ bị cảm lạnh, cúm hoặc viêm nhiễm hô hấp, viêm họng, viêm phổi. Những người lạm dụng rượu có tỷ lệ mắc viêm phổi nặng cao hơn từ 3–7 lần so với người không uống. Nguyên nhân là rượu làm giảm khả năng hoạt động của tế bào bạch cầu neutrophils và tế bào T, khiến cơ thể chậm phản ứng với vi khuẩn và virus.
• Hồi phục bệnh chậm: Người uống rượu nhiều thường phải mất nhiều ngày hơn để hồi phục sau khi bị nhiễm trùng. Điều này xuất phát từ việc rượu ức chế sản sinh cytokine và các tế bào miễn dịch, dẫn đến phản ứng viêm kém hiệu quả, làm quá trình lành bệnh kéo dài.
• Suy giảm phản ứng với vaccine: Một dấu hiệu ít thấy nhưng quan trọng là hệ miễn dịch không phản ứng hiệu quả với vaccine. Những người uống rượu mãn tính có mức kháng thể sau tiêm phòng cúm, viêm gan B thấp hơn đáng kể, cho thấy khả năng tạo “bộ nhớ miễn dịch” bị giảm.
• Tăng viêm mạn tính: Rượu bia gây ra tình trạng viêm trong cơ thể kéo dài, biểu hiện bằng các chỉ số viêm tăng như CRP, IL‑6, TNF‑α. Viêm mạn tính vừa là dấu hiệu hệ miễn dịch bị rối loạn vừa làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, gan, tiểu đường và ung thư.
• Tăng nhiễm trùng tiêu hóa và đường ruột: Rượu làm rối loạn vi sinh đường ruột và tăng tính thấm ruột, dẫn tới độc tố dễ xâm nhập máu, gây viêm và suy giảm miễn dịch toàn thân. Biểu hiện có thể thấy là đầy hơi, tiêu chảy kéo dài hoặc dễ nhiễm khuẩn đường ruột.
• Suy giảm sức đề kháng tổng thể: Những người uống rượu lâu dài thường cảm thấy mệt mỏi kéo dài, ốm yếu, dễ mệt khi vận động nhẹ. Đây là hậu quả của việc tế bào miễn dịch giảm số lượng và chức năng, cơ thể mất khả năng bảo vệ toàn diện.

Liều lượng uống khuyến nghị đến từ các chuyên gia dinh dưỡng dành cho bạn

Để giảm tác hại của rượu bia lên hệ miễn dịch, The Dietary Guidelines for Americans 2020–2025 khuyến nghị nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày, trong khi phụ nữ không nên vượt quá 1 đơn vị. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 350ml bia 5% hoặc 45ml rượu mạnh.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh rằng không tồn tại ngưỡng uống rượu hoàn toàn an toàn. Tuy nhiên, việc giảm tần suất và lượng tiêu thụ sẽ giúp cơ thể có thời gian phục hồi và giảm nguy cơ suy giảm miễn dịch. Đặc biệt, những người có hệ miễn dịch yếu, mắc bệnh nền hoặc đang sử dụng thuốc nên tránh hoàn toàn rượu bia để phòng ngừa tương tác thuốc và biến chứng.

Bạn cũng lưu ý không nên uống khi đói, vì rượu sẽ được hấp thu nhanh hơn và gây tác động mạnh hơn đến hệ miễn dịch. Uống xen kẽ với nước lọc và bổ sung khoáng chất có thể giúp giảm tác hại của rượu bia, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của cồn.

Ngoài ra, những người có tiền sử bệnh gan, viêm dạ dày, rối loạn miễn dịch hoặc đang mắc các bệnh nhiễm trùng nên hạn chế rượu bia hoặc kiêng hoàn toàn cho đến khi cơ thể hồi phục.

Chế độ dinh dưỡng và can thiệp giúp phục hồi miễn dịch ở người uống rượu nhiều

Uống rượu thường xuyên không chỉ làm suy giảm chức năng gan mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ nhiễm trùng và phục hồi chậm hơn. Rượu bia làm giảm số lượng tế bào lympho, ức chế hoạt động của tế bào NK (natural killer) và làm giảm khả năng sản xuất kháng thể, dẫn đến khả năng chống lại vi khuẩn và virus suy yếu.

Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng là yếu tố quan trọng giúp hỗ trợ phục hồi hệ miễn dịch và giảm tác hại của rượu bia. Người uống rượu nhiều nên ưu tiên:

• Vitamin và khoáng chất: Đặc biệt là vitamin C, vitamin D, kẽm, selen – các chất này giúp tăng cường hoạt động của tế bào miễn dịch.
• Protein chất lượng cao: Hỗ trợ sản xuất globulin miễn dịch và các enzym phòng vệ cơ thể.
• Chất chống oxy hóa từ thực phẩm: Giúp giảm stress oxy hóa do rượu gây ra và bảo vệ tế bào miễn dịch.

Trong trường hợp cơ thể mệt mỏi hoặc hấp thu dinh dưỡng kém do rượu, việc bổ sung vi chất qua đường truyền là giải pháp nhanh chóng và hiệu quả. Liệu pháp Buffet Vitamins cung cấp đầy đủ các vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa cần thiết, giúp:

• Tăng cường chức năng tế bào miễn dịch ngay cả khi cơ thể đang bị rượu làm suy giảm.
• Hỗ trợ gan giải độc và cải thiện khả năng phục hồi tổng thể.
• Bổ sung các vi chất mà chế độ ăn hàng ngày khó đáp ứng đủ.

Buffet Vitamins được thiết kế khoa học, giúp người uống rượu nhanh chóng hồi phục, nâng cao sức đề kháng và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.

Dù chỉ là thói quen xã giao hay giải trí, việc lạm dụng rượu bia đều để lại hậu quả rõ rệt. Tác hại của việc uống rượu bia không chỉ ảnh hưởng tới gan, tim mạch hay hệ thần kinh, mà còn làm suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính và làm cơ thể mệt mỏi nhanh chóng. Nhận thức được những nguy cơ này là bước đầu quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và xây dựng lối sống lành mạnh hơn.

Tài liệu tham khảo: 

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4590612/
• https://www.niaaa.nih.gov/alcohols-effects-health/alcohols-effects-body 
• https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/alcohol 
• https://adf.org.au/insights/alcohol-immune-system/