Rối loạn kinh nguyệt là do đâu khi chu kỳ liên tục thất thường?

Rối loạn kinh nguyệt là do đâu? Tình trạng này thường liên quan đến rối loạn nội tiết, bệnh phụ khoa hoặc lối sống thiếu cân bằng và có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản nếu không được kiểm soát kịp thời.

Rối loạn kinh nguyệt nguy hiểm như thế nào?

Rối loạn kinh nguyệt không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn là dấu hiệu cảnh báo sớm cho nhiều vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ, các bất thường kéo dài của chu kỳ kinh nguyệt có thể phản ánh sự rối loạn của trục dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng, vốn đóng vai trò trung tâm trong điều hòa sinh sản nữ giới.

Phụ nữ bị rối loạn kinh nguyệt mạn tính có nguy cơ cao gặp phải vô sinh, thiếu máu do mất máu kéo dài, hoặc tiến triển thành các bệnh lý nội mạc tử cung. Theo nghiên cứu “Polycystic ovary syndrome” (2022) cho thấy hội chứng buồng trứng đa nang ảnh hưởng 5–18% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và chiếm 70–85% các trường hợp vô sinh do rối loạn phóng noãn, khẳng định rối loạn phóng noãn kéo dài là cơ chế trung tâm của tình trạng này.

Ngoài ra, kinh nguyệt không đều còn liên quan đến nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tim mạch,  phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt bất thường có nguy cơ mắc hội chứng chuyển hóa cao hơn khoảng 30% so với nhóm có chu kỳ ổn định.

Rối loạn kinh nguyệt là do đâu?

Rối loạn kinh nguyệt là do đâu là vấn đề cần được nhìn nhận trên nhiều khía cạnh, bởi chu kỳ kinh chịu sự chi phối đồng thời của nội tiết tố, cơ quan sinh sản và các yếu tố sinh lý – môi trường bên ngoài.

Rối loạn nội tiết tố nữ

Rối loạn nội tiết tố nữ là nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người băn khoăn rối loạn kinh nguyệt là do đâu, trong đó mất cân bằng estrogen và progesterone làm rối loạn quá trình phát triển – bong tróc nội mạc tử cung, khiến chu kỳ đến sớm, muộn hoặc kéo dài. Tình trạng này thường gặp ở dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh hoặc khi stress mạn tính kéo dài, do cortisol tăng cao ức chế hoạt động của hormone sinh dục nữ.

Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)

Hội chứng buồng trứng đa nang là nguyên nhân nội tiết thường gặp gây rối loạn kinh nguyệt. Đặc trưng của bệnh là tăng hormone androgen, làm cản trở quá trình rụng trứng bình thường. Phụ nữ mắc PCOS thường có chu kỳ thưa, vô kinh hoặc rong kinh kéo dài.

Theo nghiên cứu “Polycystic ovary syndrome” (2016) cho thấy PCOS ảnh hưởng 6–12% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản trên toàn cầu.

Bệnh lý tuyến giáp

Tuyến giáp đóng vai trò điều hòa chuyển hóa và ảnh hưởng gián tiếp đến hệ sinh sản. Rối loạn chức năng tuyến giáp, bao gồm suy giáp và cường giáp, có thể làm chu kỳ kinh nguyệt trở nên thất thường. Tổng quan “Thyroid disease and pregnancy”(2007) cho thấy 2–5% phụ nữ tuổi sinh sản mắc rối loạn tuyến giáp, làm thay đổi hormone sinh dục và gây rối loạn phóng noãn.

Lối sống và yếu tố môi trường

Chế độ ăn thiếu dinh dưỡng, giảm cân quá nhanh, luyện tập quá mức hoặc thiếu ngủ kéo dài đều có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhấn mạnh rằng thiếu năng lượng kéo dài làm gián đoạn hoạt động của vùng dưới đồi – yếu tố khởi phát rối loạn kinh nguyệt chức năng.

Những biểu hiện cho thấy chu kỳ kinh nguyệt bất thường

Dấu hiệu của rối loạn kinh nguyệt thường bắt đầu bằng những thay đổi bất thường về chu kỳ, lượng kinh và các triệu chứng toàn thân trong kỳ hành kinh. Phụ nữ nên đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Chu kỳ kinh đến quá sớm (dưới 21 ngày) hoặc quá muộn (trên 35 ngày).
• Số ngày hành kinh kéo dài bất thường so với chu kỳ trước.
• Lượng máu kinh quá nhiều hoặc quá ít so với bình thường.
• Đau bụng kinh dữ dội, mệt mỏi kéo dài trong kỳ kinh.
• Rối loạn tâm trạng rõ rệt trong hoặc trước kỳ kinh.

Theo Hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ, nếu các biểu hiện trên xuất hiện liên tục trong từ 3 chu kỳ trở lên, phụ nữ nên được thăm khám và đánh giá y khoa chuyên sâu.

Cách xử trí khi gặp rối loạn kinh nguyệt

Khi chu kỳ kinh nguyệt trở nên thất thường, việc xác định rõ bị rối loạn kinh nguyệt nên làm gì và can thiệp đúng cách ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế biến chứng, đồng thời bảo vệ sức khỏe sinh sản lâu dài.

• Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt: trong tối thiểu 3 tháng để nhận diện sớm các bất thường về thời gian, số ngày hành kinh và lượng máu kinh.
• Thăm khám phụ khoa khi rối loạn kéo dài: đặc biệt nếu xuất hiện liên tục trên 3 chu kỳ hoặc kèm đau nhiều, rong kinh, vô kinh.
• Điều chỉnh lối sống: ưu tiên ngủ đủ giấc, giảm stress và duy trì cân nặng ổn định để hỗ trợ cân bằng nội tiết.
  Ăn uống đầy đủ dưỡng chất: nhất là sắt và vitamin nhóm B, nhằm giảm nguy cơ thiếu máu và hỗ trợ chức năng hormone.
• Không tự ý dùng thuốc nội tiết: vì điều trị cần dựa trên nguyên nhân cụ thể và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.

Tóm lại, để lý giải rối loạn kinh nguyệt là do đâu cần nhìn nhận đây là hệ quả của sự tương tác giữa nội tiết, bệnh lý tiềm ẩn và thói quen sinh hoạt kéo dài. Chủ động theo dõi chu kỳ, nhận diện bất thường sớm và can thiệp y khoa đúng thời điểm là nền tảng giúp phụ nữ bảo vệ sức khỏe sinh sản và duy trì chất lượng sống lâu dài.

Tài liệu tham khảo:

• https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(07)61345-2/abstract
• https://www.acog.org/womens-health/faqs/abnormal-uterine-bleedingACOG – Management & diagnosis of AUB
• StatPearls – Abnormal uterine bleeding