Hướng dẫn toàn diện về xét nghiệm A1C và mức độ A1C trong chẩn đoán và quản lý bệnh tiểu đường

Xét nghiệm A1C cho kết quả trung bình mức đường huyết trong 3 tháng, là một chỉ số rất quan trọng trong việc chẩn đoán và quản lý bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường. Xét nghiệm này đo tỷ lệ hemoglobin bị glycated (gắn với đường), cho ra kết quả xác định mức đường huyết bình thường, tiền tiểu đường hoặc tiểu đường. Xét nghiệm này khá thuận tiện vì không cần nhịn ăn và bổ sung cho các chỉ số sức khỏe khác để cung cấp cái nhìn toàn diện về quản lý glucose. Hiểu và xử lý các yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác của A1C giúp theo dõi sức khỏe hiệu quả và chủ động phòng ngừa bệnh tiểu đường.

Xét nghiệm A1C là gì và đo lường gì?

Nếu bạn từng làm kiểm tra sức khỏe định kỳ có bao gồm xét nghiệm máu, bạn có thể bắt gặp chỉ số “A1C” (hoặc HbA1C) trên tờ đơn xét nghiệm. Khác với kiểm tra đường huyết nhanh, vốn chỉ đo mức glucose tại một thời điểm, xét nghiệm A1C cung cấp cái nhìn dài hạn hơn. Nó được coi như một công cụ theo dõi sức khỏe lâu dài vì chỉ số này cho biết mức đường huyết trung bình của bạn trong ba tháng qua.

Xét nghiệm này thực hiện bằng cách kiểm tra một loại protein trong các tế bào hồng cầu gọi là hemoglobin. Hemoglobin có nhiệm vụ vận chuyển oxy khắp cơ thể, nhưng có một đặc điểm đặc biệt: nó có thể liên kết hóa học với các phân tử glucose (đường) trong máu. Sự liên kết giữa hemoglobin và glucose này được gọi là glycation. Xét nghiệm A1C đo tỷ lệ hemoglobin bị glycation – nói cách khác, nó đo xem bao nhiêu phần trăm hemoglobin đang mang theo thêm đường.

Do vòng đời của các tế bào hồng cầu kéo dài khoảng 120 ngày, xét nghiệm A1C cho thấy bức tranh tổng thể về mức đường huyết của bạn trong thời gian dài. Nếu bạn có mức đường huyết cao trong thời gian dài, nhiều hemoglobin sẽ bị glycation hơn, làm tăng tỷ lệ A1C. Ngược lại, nếu mức đường huyết ổn định và trong giới hạn khỏe mạnh, A1C của bạn sẽ thấp hơn.

Khi nào cần làm xét nghiệm A1C?

Xét nghiệm A1C thường được sử dụng như một công cụ chẩn đoán và theo dõi. Nếu bạn chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường nhưng có các yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình bị tiểu đường, béo phì, cao huyết áp hoặc lối sống ít vận động, bác sĩ có thể đề nghị bạn làm xét nghiệm A1C. Xét nghiệm này giúp đánh giá xem mức độ kiểm soát đường huyết của bạn có đang chuyển biến theo chiều hướng nguy hiểm hay không.

Nếu bạn đã được chẩn đoán mắc bệnh tiểu đường, xét nghiệm A1C sẽ trở thành một phần trong quy trình chăm sóc định kỳ. Những người mắc bệnh tiểu đường thường được xét nghiệm này vài lần mỗi năm để đánh giá mức độ hiệu quả của kế hoạch điều trị. Ví dụ, bạn có thể đang theo chế độ ăn mới, tập thể dục nhiều hơn hoặc dùng thuốc điều trị đặc biệt hoặc insulin. Bác sĩ sẽ sử dụng kết quả A1C để xem liệu những can thiệp này có giúp cải thiện quản lý đường huyết dài hạn của bạn hay không.

A1c chỉ là một phần trong bộ công cụ kiểm tra của bạn

Điều quan trọng là nhận ra rằng, mặc dù xét nghiệm A1C là một phần quan trọng trong bức tranh tổng thể, nhưng nó không phải là tất cả. Việc theo dõi đường huyết hàng ngày, sử dụng thiết bị đo đường huyết liên tục (nếu được kê đơn) và các xét nghiệm khác như kiểm tra đường huyết lúc đói hoặc sau ăn đều cung cấp thông tin giá trị. Ngoài ra, các yếu tố như huyết áp, cholesterol và cân nặng cũng ảnh hưởng đến sức khỏe trao đổi chất tổng thể. A1C không thay thế các chỉ số này mà bổ sung cho chúng, mang lại cho bạn và đội ngũ y tế cái nhìn toàn diện hơn.

Làm xét nghiệm A1c ở đâu?

Bạn có thể làm xét nghiệm A1C tại phòng xét nghiệm y khoa, phòng khám của bác sĩ, hoặc thậm chí tại một số nhà thuốc và phòng khám cung cấp dịch vụ xét nghiệm tại chỗ. Một số nhà cung cấp dịch vụ y tế sử dụng thiết bị xét nghiệm tại chỗ (point-of-care test), cho phép bạn nhận kết quả A1C ngay trong một lần thăm khám. Ngoài ra, cũng có các bộ xét nghiệm gửi qua đường bưu điện cho phép bạn gửi mẫu máu nhỏ đến phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, tốt nhất là thực hiện xét nghiệm này dưới sự giám sát của chuyên gia y tế để đảm bảo độ chính xác và cách hiểu đúng về kết quả.

Hiểu rõ chi tiết về xét nghiệm A1c

Cách tính A1c

Phần trăm A1C đại diện cho tỷ lệ hemoglobin bị gắn kết với glucose. Ví dụ, nếu kết quả của bạn là 6,5%, điều đó có nghĩa là khoảng 6,5% hemoglobin trong các tế bào hồng cầu của bạn đã gắn với glucose. Các phòng xét nghiệm sử dụng quy trình hóa học tiêu chuẩn để tách hemoglobin bị glycation và đo lường chính xác.

Ngoài ra, còn có khái niệm liên quan gọi là eAG (estimated average glucose – đường huyết trung bình ước tính), chuyển đổi kết quả A1C thành mức đường huyết trung bình hàng ngày. Kết quả này dễ hiểu hơn: A1C khoảng 6% thường tương ứng với mức đường huyết trung bình khoảng 126 mg/dL.

Có cần nhịn ăn trước khi xét nghiệm A1c không?

Không. 

Một trong những lợi thế của xét nghiệm A1C là bạn không cần nhịn ăn trước đó. Trong khi các xét nghiệm đường huyết truyền thống yêu cầu bạn nhịn ăn từ 8 đến 10 giờ, bạn có thể thực hiện xét nghiệm A1C bất kỳ lúc nào trong ngày, không phụ thuộc vào bữa ăn gần nhất. Sự tiện lợi này khiến A1C trở thành lựa chọn phổ biến cho việc sàng lọc ban đầu và quản lý tiểu đường liên tục.

Quy trình xét nghiệm A1c như thế nào?

Xét nghiệm A1C khá đơn giản. Nhân viên y tế sẽ lấy một mẫu máu nhỏ từ tĩnh mạch ở cánh tay. Mẫu này sau đó được gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích, trừ khi bạn sử dụng thiết bị xét nghiệm tại chỗ, kết quả có thể có trong vài phút. Trải nghiệm này giống như bất kỳ lần lấy máu định kỳ nào: bạn có thể cảm thấy chích nhẹ khi kim tiêm đâm vào, theo sau đó là cảm giác hơi đau nhẹ thường sẽ biến mất nhanh chóng.

Rủi ro của xét nghiệm A1c là gì?

Xét nghiệm A1C là thủ thuật có nguy cơ thấp. Tác dụng phụ phổ biến nhất là bầm tím nhẹ hoặc chảy máu nhỏ tại vị trí lấy máu. Trong một số ít trường hợp, bạn có thể cảm thấy chóng mặt hoặc ngất xỉu, nhưng đây không phải là vấn đề đặc thù của xét nghiệm A1C – nó có thể xảy ra bất cứ khi nào lấy máu. Nhìn chung, đây là một trong những xét nghiệm đơn giản và an toàn nhất.

Ý nghĩa của kết quả A1c

A1c bình thường là gì?

Mức A1C “bình thường” thường là dưới 5,7%. Nói cách đơn giản, con số này cho thấy việc kiểm soát đường huyết của bạn trong ba tháng qua đã ở trong phạm vi ổn định và khỏe mạnh. Đối với những người không mắc tiểu đường hoặc đã kiểm soát tốt bệnh tiểu đường, phạm vi này có nghĩa là cơ thể bạn đang xử lý glucose một cách hiệu quả.

Mức A1c nào là nguy hiểm?

Không có một con số duy nhất nào đột ngột trở nên “nguy hiểm”, nhưng các biến chứng từ bệnh tiểu đường thường tăng lên khi mức A1C tăng cao. Mức trên 9% thường là dấu hiệu đáng báo động, đặc biệt với những người mắc bệnh tiểu đường. Mức A1C cao thường cho thấy bạn đã sống chung với tình trạng đường huyết cao trong một thời gian dài, gây áp lực lên nhiều cơ quan và hệ thống khác nhau.

Theo thời gian, đường huyết cao mãn tính có thể gây ra các vấn đề ở mắt, thận, hệ thần kinh và hệ tim mạch. Mức A1C càng cao, nguy cơ biến chứng càng lớn, do đó đội ngũ y tế thường khuyến nghị các chiến lược để giảm mức A1C và giữ nó càng gần với mức bình thường càng tốt.

Kết quả và theo dõi

Nếu kết quả của bạn bình thường

Kết quả A1C bình thường thường dưới 5,7%. Nếu kết quả của bạn nằm trong phạm vi này, điều đó cho thấy mức đường huyết của bạn đã ổn định và được kiểm soát tốt trong vài tháng qua. Đây là tin tốt, cho thấy bạn không mắc bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường.

Tuy nhiên, giữ kết quả ở mức bình thường không có nghĩa là bạn có thể bỏ qua các thói quen lành mạnh. Tiếp tục duy trì chế độ ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn và kiểm tra sức khỏe định kỳ là điều khôn ngoan. Các biện pháp phòng ngừa giúp bạn giữ được kết quả này trong tương lai.

Nếu kết quả của bạn cho thấy tiền tiểu đường

Nếu mức A1C của bạn từ 5,7% đến 6,4%, điều này cho thấy khả năng kiểm soát glucose của cơ thể đã bắt đầu lệch khỏi mức lý tưởng. Mặc dù bạn chưa bước vào ngưỡng tiểu đường, nhưng mức đường huyết cao hơn bình thường cho thấy bạn đang ở giai đoạn tiền tiểu đường. Đây là dấu hiệu cảnh báo sớm và là cơ hội để hành động trước khi bệnh tiểu đường thực sự phát triển.

Đừng quá lo lắng mà hãy coi đây là lời kêu gọi hành động. Bạn có thể tự trao quyền cho mình bằng cách thay đổi hướng đi và xây dựng các thói quen giúp khôi phục khả năng kiểm soát glucose khỏe mạnh hơn.

Quản lý tiền tiểu đường thành công thường liên quan đến việc tái cấu trúc dần dần thói quen hàng ngày. Đôi khi, những điều chỉnh nhỏ – như giảm tiêu thụ đồ uống có đường hoặc thay thế tinh bột tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt – có thể mang lại lợi ích đáng kể theo thời gian.

Nếu kết quả cho thấy bạn mắc bệnh tiểu đường

Khi mức A1C đạt 6,5% hoặc cao hơn trong ít nhất hai lần xét nghiệm riêng biệt, điều này thường cho thấy bạn đã mắc bệnh tiểu đường. Bạn sẽ cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ để xây dựng kế hoạch quản lý và điều trị bệnh phù hợp với cơ thể mình. Nó bao gồm việc sử dụng thuốc (có thể là thuốc uống hoặc tiêm insulin để giúp kiểm soát mức đường huyết) kết hợp với một chế độ ăn cân bằng, tập thể dục thường xuyên và kiểm tra định kỳ. Tất cả nhằm mục đích giảm thiểu biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống của bạn.

Trong những tuần và tháng đầu tiên sau khi nhận chẩn đoán, có thể bạn sẽ cảm thấy như đang bước vào giai đoạn học tập căng thẳng, nhưng bạn không hề đơn độc. Đội ngũ y tế, bao gồm bác sĩ, y tá, chuyên gia dinh dưỡng và có thể cả nhà giáo dục về tiểu đường, sẽ giúp bạn điều hướng qua giai đoạn mới mẻ này. Theo thời gian, bạn sẽ phát triển thói quen cân bằng giữa chế độ ăn uống, hoạt động thể chất, thời gian dùng thuốc và theo dõi đường huyết thường xuyên.

Các yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm A1c

Mặc dù xét nghiệm A1C là một công cụ hữu ích, nhưng nó không hoàn hảo. Nhiều tình trạng sức khỏe và yếu tố khác nhau có thể ảnh hưởng đến kết quả A1C của bạn. Hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp bạn và bác sĩ diễn giải kết quả một cách chính xác hơn.

Nguyên nhân dẫn đến kết quả A1c thấp giả

Đôi khi, các tình trạng rút ngắn tuổi thọ của tế bào hồng cầu có thể làm giảm mức A1C, ngay cả khi mức đường huyết trung bình của bạn cao hơn mức lý tưởng. Ví dụ, nếu bạn mắc thiếu máu tán huyết (hemolytic anemia), một tình trạng khiến tế bào hồng cầu phân hủy nhanh hơn bình thường, bạn có thể có ít tế bào hồng cầu già hơn để xét nghiệm đo lường.

Vì xét nghiệm A1C dựa trên mức trung bình bao gồm các tế bào già, việc thiếu hụt tế bào hồng cầu già có thể làm giảm tỷ lệ hemoglobin bị glycation. Mất máu nghiêm trọng hoặc hiến máu gần đây, tiếp theo là sự sản xuất nhanh chóng tế bào hồng cầu mới, cũng có thể làm giảm A1C. Những trường hợp này có nghĩa là, mặc dù bạn có mức đường huyết cao hàng ngày, nhưng kết quả A1C có thể không phản ánh chính xác điều đó.

Nguyên nhân dẫn đến kết quả A1c cao giả

Một số tình trạng kéo dài tuổi thọ của tế bào hồng cầu hoặc làm ảnh hưởng đến cách xét nghiệm được đo lường. Thiếu máu thiếu sắt hoặc một số loại thiếu máu khác có thể khiến tế bào hồng cầu sống lâu hơn, nghĩa là những tế bào già tích tụ nhiều glucose sẽ còn lưu thông trong máu. Điều này có thể dẫn đến mức A1C tăng giả tạo.

Bệnh thận, thiếu hụt vitamin, và rối loạn tuyến giáp cũng có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả A1C. Ngoài ra, yếu tố di truyền và nguồn gốc sắc tộc có thể ảnh hưởng đến cách hemoglobin hoạt động. Ở một số nhóm dân số, các biến thể hemoglobin (như biến thể liên quan đến sickle cell trait) có thể làm sai lệch kết quả A1C. Nếu bác sĩ nghi ngờ rằng kết quả A1C không phản ánh chính xác mức đường huyết trung bình của bạn, họ có thể sử dụng xét nghiệm fructosamine hoặc các xét nghiệm khác để có cái nhìn chính xác hơn.

Có thể có A1c cao nhưng không mắc tiểu đường không?

Điều này nghe có vẻ trái ngược, nhưng câu trả lời là có, mặc dù không phổ biến. Đôi khi, các tình trạng sức khỏe không liên quan đến tiểu đường cũng có thể làm tăng mức A1C. Bệnh thận mạn tính, bệnh gan, hoặc vấn đề về lách đôi khi có thể làm tăng A1C. Tương tự, thiếu máu thiếu sắt kéo dài cũng có thể dẫn đến mức A1C cao hơn. Điều này không có nghĩa là bạn mắc tiểu đường, nhưng bác sĩ sẽ cần kiểm tra thêm để tìm hiểu nguyên nhân.

A1c và đường huyết trung bình ước tính (eAG)

Một khái niệm hữu ích liên quan đến A1C là đường huyết trung bình ước tính (eAG). eAG chuyển đổi tỷ lệ phần trăm A1C thành mức đường huyết trung bình hàng ngày. Ví dụ, nếu A1C của bạn là 7%, eAG của bạn có thể là khoảng 154 mg/dL.

Điều này giúp bạn dễ hình dung hơn, đặc biệt nếu bạn đã từng sử dụng máy đo đường huyết tại nhà. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng eAG là một con số trung bình—đường huyết của bạn có thể dao động đáng kể trong suốt cả ngày. Những dao động cao và thấp này có thể không được phản ánh đầy đủ trong một con số trung bình duy nhất, nhưng eAG vẫn là một chỉ số tốt để hiểu xu hướng đường huyết của bạn theo thời gian.

Biến thể hemoglobin gây ảnh hưởng đến kết quả A1c

Không phải tất cả hemoglobin đều giống nhau. Sự khác biệt về mặt di truyền có thể dẫn đến các biến thể hemoglobin, đôi khi ảnh hưởng đến cách chúng glycation (gắn với glucose) hoặc cách chúng được đo trong phòng thí nghiệm. Một biến thể phổ biến là sickle cell trait, xuất hiện nhiều hơn ở một số nhóm sắc tộc.

Các biến thể hemoglobin có thể khiến kết quả xét nghiệm A1C tiêu chuẩn không đáng tin cậy, và cần các phương pháp xét nghiệm thay thế để đảm bảo độ chính xác. Nếu tiền sử gia đình hoặc nguồn gốc của bạn cho thấy bạn có thể có biến thể hemoglobin, hãy trao đổi với bác sĩ. Họ có thể chọn một phương pháp xét nghiệm khác, như fructosamine test hoặc xét nghiệm A1C chuyên biệt, để đảm bảo kết quả chính xác.

Quản lý sức khỏe giống như điều hướng một bản đồ phức tạp: có nhiều lộ trình, điểm kiểm tra và dấu mốc. Xét nghiệm A1C là một trong những dấu mốc đó, như một chiếc la bàn đáng tin cậy chỉ ra trạng thái kiểm soát đường huyết dài hạn của bạn.

Đối với những người có nguy cơ mắc tiểu đường, A1C có thể là hệ thống cảnh báo sớm, nhắc nhở bạn cần có các biện pháp phòng ngừa. Đối với những người mắc tiểu đường, đây là hướng dẫn thiết yếu giúp bạn và đội ngũ y tế tinh chỉnh phương pháp điều trị, điều chỉnh chế độ ăn và tập thể dục, đồng thời ngăn ngừa biến chứng.

Mặc dù xét nghiệm A1C là một công cụ mạnh mẽ và hữu ích, hãy nhớ rằng nó chỉ là một phần trong bức tranh sức khỏe tổng thể. Các yếu tố lối sống như chế độ ăn, mức độ hoạt động thể chất, quản lý căng thẳng và các tình trạng y tế khác đều đóng vai trò quan trọng.

Nếu mức A1C của bạn chưa đạt như mong muốn, đừng nản lòng. Những thay đổi nhỏ, dần dần có thể mang lại tác động tích cực theo thời gian. Trên hết, hãy hợp tác chặt chẽ với chuyên gia y tế để kiểm soát các chỉ số sức khoẻ cũng như giữ mức đường huyết ở trạng thái tốt nhất và nhanh chóng có những can thiệp kịp thời để xây dựng và duy trì cuộc sống khỏe mạnh.

Dịch từ: https://driphydration.com/