Chức năng vận động: Não bộ kiểm soát chuyển động ra sao?

Chức năng vận động là khả năng não bộ và hệ thần kinh điều khiển các hoạt động như đi lại, giữ thăng bằng và phối hợp tay chân. Khi suy giảm, người bệnh dễ gặp run tay, yếu cơ hoặc khó kiểm soát động tác. Hiểu đúng cơ chế vận động sẽ giúp bạn phát hiện sớm rối loạn thần kinh và bảo vệ sức khỏe não bộ. 

Chức năng vận động là gì?

Chức năng vận động là quá trình não bộ tiếp nhận tín hiệu, xử lý thông tin và gửi lệnh đến cơ, xương và khớp để tạo ra chuyển động. Đây là một trong những chức năng nền tảng giúp con người sinh hoạt, lao động và phản ứng với môi trường xung quanh. Hoạt động vận động không chỉ bao gồm những động tác lớn như đi bộ, chạy hoặc đứng lên ngồi xuống mà còn bao gồm các vận động tinh vi như viết chữ, cài nút áo hay sử dụng điện thoại.

Vận động không chỉ phụ thuộc vào cơ bắp mà còn liên quan chặt chẽ đến quá trình tích hợp cảm giác – vận động của não bộ. Não sẽ liên tục tiếp nhận thông tin từ mắt, tai, cơ và khớp để điều chỉnh động tác phù hợp với môi trường xung quanh. 

Các dạng vận động cơ bản gồm có:

• Vận động chủ ý: Đây là các chuyển động có sự điều khiển của ý thức như cầm ly nước, mở cửa hoặc đánh máy. Não bộ sẽ lên kế hoạch vận động trước khi cơ thể thực hiện hành động.
• Vận động phản xạ: Là phản ứng tự động của cơ thể trước kích thích bên ngoài, ví dụ rụt tay khi chạm vật nóng. Quá trình này diễn ra rất nhanh nhằm bảo vệ cơ thể khỏi tổn thương.
• Vận động tinh và vận động thô
  • Vận động tinh liên quan đến các thao tác cần độ chính xác cao như viết, vẽ, khâu vá.
  • Vận động thô liên quan đến các nhóm cơ lớn như chạy, nhảy hoặc leo cầu thang.

Những vùng não kiểm soát chức năng vận động

Não bộ là trung tâm điều khiển toàn bộ hoạt động vận động của cơ thể. Vì vậy, suy giảm chức năng vận động không chỉ ảnh hưởng đến khả năng di chuyển mà còn có thể phản ánh những vấn đề liên quan đến sức khỏe não bộ và hệ thần kinh. 

Vỏ não vận động

Vỏ não vận động nằm ở thùy trán, chịu trách nhiệm khởi phát và điều khiển các động tác chủ ý. Đây là nơi phát tín hiệu đầu tiên trước khi cơ thể cử động. Nếu khu vực này bị tổn thương do đột quỵ hoặc chấn thương sọ não, người bệnh có thể bị liệt hoặc yếu cơ.

Tiểu não

Tiểu não giúp duy trì thăng bằng, phối hợp động tác và điều chỉnh độ chính xác của chuyển động. Khi tiểu não gặp vấn đề, người bệnh thường đi loạng choạng hoặc mất khả năng phối hợp tay chân.

Hạch nền

Hạch nền có vai trò điều hòa chuyển động và kiểm soát độ mượt của động tác. Đây là khu vực liên quan mật thiết đến bệnh Parkinson. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Parkinson là một trong những bệnh thần kinh có tốc độ gia tăng nhanh nhất toàn cầu.

Tủy sống và dây thần kinh ngoại biên

Sau khi não phát lệnh, tín hiệu sẽ truyền qua tủy sống và dây thần kinh đến cơ bắp. Nếu hệ thống dẫn truyền này bị tổn thương, vận động sẽ suy giảm đáng kể.

Suy giảm chức năng vận động là gì? Những biểu hiện và nguy cơ kèm theo của rối loạn chức năng vận động

Suy giảm chức năng vận động là tình trạng hệ thần kinh và cơ xương không còn phối hợp hiệu quả như bình thường, khiến cơ thể gặp khó khăn khi thực hiện các động tác như đi lại, giữ thăng bằng, cầm nắm hoặc phản xạ. Mức độ suy giảm chức năng vận động có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài hoặc xuất hiện đột ngột sau tổn thương thần kinh. 

Run tay chân là một trong những biểu hiện phổ biến nhất của rối loạn vận động. Người bệnh có thể run khi nghỉ ngơi hoặc khi thực hiện động tác cầm nắm, viết chữ hay giữ đồ vật. Nghiên cứu “Functional movement disorder gender, age and phenotype study: a systematic review and individual patient meta-analysis of 4905 cases” (2022) đã phân tích 4.905 trường hợp rối loạn vận động chức năng. Kết quả cho thấy run là biểu hiện vận động phổ biến nhất, chiếm 21,6% số ca bệnh, bên cạnh các triệu chứng như yếu cơ và rối loạn dáng đi. 

Ngoài run và mất thăng bằng, nhiều người bệnh còn xuất hiện tình trạng yếu cơ, đi chậm hoặc khó thực hiện các động tác cần phối hợp nhiều nhóm cơ. Bên cạnh đó, người suy giảm chức năng vận động thường gặp khó khăn khi đứng lâu, đi bộ hoặc thay đổi tư thế. Cơ thể mất khả năng phối hợp giữa não bộ, cơ và hệ tiền đình khiến người bệnh dễ loạng choạng hoặc té ngã. 

Theo nghiên cứu“Recurrent Falls over Three Years among Older Adults Age 70+: Associations with Physical and Mental Health Status, Exercise, and Hospital Stay” (NIH, 2023) đã phân tích dữ liệu của 3.063 người trên 70 tuổi tại Hoa Kỳ trong giai đoạn 2019 – 2021 ghi nhận người suy giảm vận động và thăng bằng có tỷ lệ té ngã tái diễn cao hơn đáng kể so với nhóm vận động bình thường. 

Co cứng cơ khiến cơ bắp luôn trong trạng thái căng cứng, gây đau nhức, khó vận động và làm giảm độ linh hoạt khi đi lại hoặc cử động tay chân.

Cơ chế sinh học liên quan đến suy giảm chức năng vận động

Chức năng vận động của cơ thể được kiểm soát bởi sự phối hợp giữa não bộ, hệ thần kinh, cơ xương khớp và quá trình chuyển hóa năng lượng. Khi một hoặc nhiều cơ chế này bị rối loạn, khả năng vận động có thể suy giảm với các biểu hiện như chậm chạp, giảm linh hoạt, yếu cơ hoặc khó phối hợp động tác.

Tổn thương hoặc rối loạn do chấn thương

Các chấn thương tại não, tủy sống, dây thần kinh, cơ hoặc xương khớp có thể làm gián đoạn quá trình truyền tín hiệu vận động. Tùy mức độ tổn thương, người bệnh có thể gặp tình trạng giảm sức cơ, hạn chế cử động, mất thăng bằng hoặc suy giảm khả năng phối hợp vận động.

Thoái hóa thần kinh làm suy giảm dopamin và khả năng vận động

Dopamin là chất dẫn truyền thần kinh quan trọng trong kiểm soát vận động. Khi quá trình lão hóa hoặc thoái hóa thần kinh làm suy giảm dopamin, khả năng vận động của cơ thể cũng có thể bị ảnh hưởng với các biểu hiện như chậm chạp, cứng cơ và giảm linh hoạt 

Viêm và stress oxy hóa tế bào

Tình trạng viêm kéo dài và stress oxy hóa có thể gây tổn thương tế bào thần kinh, cơ và mô liên kết. Khi các gốc tự do tích tụ vượt quá khả năng bảo vệ tự nhiên của cơ thể, chức năng vận động có thể bị ảnh hưởng do giảm hiệu quả dẫn truyền thần kinh và suy giảm hoạt động cơ bắp.

Ít vận động và các yếu tố liên quan đến lối sống

Ít vận động, béo phì, ngồi lâu hoặc mệt mỏi kéo dài có thể làm suy giảm chức năng cơ và hệ vận động theo thời gian. Tình trạng này ảnh hưởng đến tuần hoàn máu, sức bền cơ, khả năng phối hợp vận động và độ linh hoạt của cơ thể, khiến cơ thể dễ trở nên chậm chạp, trì trệ và kém linh hoạt hơn trong sinh hoạt hằng ngày. Nhóm người lớn tuổi duy trì vận động thường xuyên có hiệu quả kiểm soát dáng đi và phối hợp vận động tốt hơn, trong khi nhóm ít vận động tăng khoảng 20% mức tiêu hao cơ học khi đi bộ so với người trẻ tuổi. 

Khi nào cần kiểm tra chức năng vận động

Kiểm tra chức năng vận động giúp phát hiện sớm các bất thường liên quan đến não bộ, thần kinh và cơ xương. Việc thăm khám kịp thời đặc biệt quan trọng vì nhiều rối loạn vận động thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu. 

Người bệnh nên kiểm tra chức năng vận động khi xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Run tay chân kéo dài: Tình trạng run xuất hiện thường xuyên khi nghỉ ngơi hoặc khi cầm nắm đồ vật có thể liên quan đến rối loạn thần kinh vận động.
• Đi lại khó khăn hoặc dễ mất thăng bằng: Nếu thường xuyên loạng choạng, bước đi chậm hoặc dễ té ngã, người bệnh nên kiểm tra sớm để đánh giá khả năng phối hợp vận động.
• Yếu cơ hoặc giảm sức cầm nắm: Khó nâng vật nặng, nhanh mỏi tay chân hoặc giảm lực cơ có thể là dấu hiệu suy giảm vận động thần kinh – cơ.
• Chậm phản xạ và khó phối hợp động tác: Người bệnh gặp khó khăn khi thực hiện các thao tác đơn giản như cài cúc áo, viết chữ hoặc giữ thăng bằng khi đổi tư thế.
• Co cứng cơ kéo dài: Cơ bắp thường xuyên căng cứng, đau nhức hoặc giảm độ linh hoạt khi vận động cũng là dấu hiệu cần được kiểm tra.
• Có tiền sử bệnh thần kinh hoặc chấn thương não: Người từng bị đột quỵ, Parkinson, chấn thương sọ não hoặc thoái hóa thần kinh nên khám định kỳ để theo dõi khả năng vận động.

Nguyên tắc duy trì chức năng vận động khỏe mạnh 

Duy trì chức năng vận động khỏe mạnh cần kết hợp giữa vận động thể chất, dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sức khỏe thần kinh định kỳ để giảm nguy cơ suy giảm vận động theo tuổi tác.

• Tập thể dục thường xuyên: Ưu tiên các hoạt động như đi bộ, đạp xe, bơi lội hoặc yoga để tăng sức mạnh cơ bắp và cải thiện khả năng giữ thăng bằng.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân làm tăng áp lực lên xương khớp và ảnh hưởng đến khả năng vận động lâu dài.
• Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ: Tăng cường thực phẩm giàu protein, omega-3, vitamin nhóm B và chất chống oxy hóa để hỗ trợ hoạt động của cơ và hệ thần kinh.
• Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ giúp não bộ phục hồi và duy trì khả năng điều phối vận động hiệu quả.
• Hạn chế căng thẳng kéo dài: Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh và làm giảm khả năng phối hợp vận động.
• Tránh ngồi lâu một chỗ: Nên vận động nhẹ sau mỗi 45–60 phút làm việc để duy trì độ linh hoạt của cơ và khớp.
• Khám sức khỏe định kỳ: Kiểm tra thần kinh và cơ xương khớp định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm chức năng vận động.

Chức năng vận động ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh hoạt, di chuyển và chất lượng sống của mỗi người. Bên cạnh vận động và dinh dưỡng hợp lý, xu hướng chăm sóc sức khỏe hiện nay đang hướng tới tăng năng lượng tế bào và hỗ trợ trẻ hóa từ bên trong, nhằm duy trì hoạt động não bộ và hệ thần kinh hiệu quả. 

Brain Power IV Drip là giải pháp chăm sóc chuyên sâu dành cho não bộ. Sản phẩm đưa dưỡng chất qua đường truyền tĩnh mạch vào trực tiếp hệ tuần hoàn, hỗ trợ phục hồi năng lượng nhanh chóng, nâng cao sức khỏe toàn diện và duy trì khả năng vận động lâu dài. Liên hệ ngay Drip Hydration Việt Nam qua số tổng đài 0901885088 để được tư vấn và sử dụng dịch vụ.

Tài liệu tham khảo:

• Targeting Sensory and Motor Integration for Recovery of Movement After CNS Injury – PMC, 2022 
• World Health Organization (WHO), Parkinson disease: a public health approach, 2022 
• Functional movement disorder gender, age and phenotype study: a systematic review and individual patient meta-analysis of 4905 cases – 2022 
• Recurrent Falls over Three Years among Older Adults Age 70+: Associations with Physical and Mental Health Status, Exercise, and Hospital Stay – NIH, 2023
• The role of physical activity in mitigating age-related changes in the neuromuscular control of gait – 2025