Thuốc tránh thai là phương pháp phổ biến giúp chị em chủ động trong kế hoạch hóa gia đình. Tuy nhiên, không ít người gặp phải những triệu chứng không mong muốn khi sử dụng. Vậy tác dụng phụ của thuốc tránh thai ảnh hưởng ra sao tới nội tiết của chị em? Tìm hiểu ngay bài viết dưới đây.
Thuốc tránh thai là gì?
Thuốc tránh thai là chế phẩm nội tiết chứa hormone sinh dục nữ, chủ yếu là estrogen và progestin tổng hợp. Chúng được sử dụng nhằm ngăn ngừa quá trình thụ tinh hoặc làm tổ của trứng đã thụ tinh trong tử cung.
Hiện nay, thuốc tránh thai được chia thành hai nhóm chính:
- Nhóm thứ nhất là thuốc tránh thai kết hợp chứa cả estrogen và progestin.
- Nhóm thứ hai là thuốc tránh thai chỉ chứa progestin, thường dùng cho phụ nữ đang cho con bú hoặc không dung nạp estrogen.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc tránh thai đường uống có hiệu quả ngừa thai trên 99% nếu sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, hiệu quả cao luôn đi kèm với những thay đổi sinh lý nhất định trong cơ thể người dùng.
Cơ chế tác động của thuốc tránh thai đến hệ nội tiết
Thuốc tránh thai hoạt động bằng cách can thiệp trực tiếp vào trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng. Đây là hệ thống điều hòa hormone sinh sản tự nhiên của nữ giới.
Cụ thể, estrogen và progestin trong thuốc sẽ ức chế quá trình rụng trứng, làm đặc chất nhầy cổ tử cung và thay đổi niêm mạc tử cung. Những thay đổi này khiến tinh trùng khó tiếp cận trứng và trứng khó làm tổ. Chính cơ chế này là lý do nhiều phụ nữ đặt câu hỏi uống thuốc tránh thai có tác dụng phụ gì không. Câu trả lời là có, bởi việc đưa hormone ngoại sinh vào cơ thể sẽ làm mất cân bằng nội tiết tạm thời hoặc kéo dài, tùy cơ địa từng người.
Mức độ ảnh hưởng của thuốc tránh thai phụ thuộc vào liều hormone, loại progestin và cơ địa từng người. Các thuốc thế hệ mới với hàm lượng estrogen thấp thường được ghi nhận là ít gây xáo trộn nội tiết hơn, nhưng vẫn cần được theo dõi cẩn trọng trong quá trình sử dụng.
Tại sao thuốc tránh thai gây ra tác dụng phụ?
Nguyên nhân cốt lõi gây tác dụng phụ của thuốc tránh thai nằm ở sự khác biệt giữa hormone tự nhiên và hormone tổng hợp. Estrogen và progestin trong thuốc không hoàn toàn giống hormone nội sinh, nên có thể tạo ra phản ứng sinh lý không mong muốn trong quá trình thích nghi.
Một yếu tố quan trọng khác là sự khác biệt về cơ địa, tốc độ chuyển hóa hormone và độ nhạy cảm nội tiết ở mỗi phụ nữ khác nhau. Cùng một loại thuốc, nhưng có người dung nạp tốt, trong khi người khác lại gặp nhiều triệu chứng khó chịu.
Liều lượng và thế hệ thuốc cũng ảnh hưởng trực tiếp đến nguy cơ tác dụng phụ. Các thế hệ thuốc tránh thai cũ thường chứa hàm lượng estrogen cao hơn, dẫn đến tỷ lệ tác dụng phụ cao hơn so với thuốc thế hệ mới.
Tác dụng phụ của thuốc tránh thai và rủi ro đối với sức khỏe nội tiết
Thuốc tránh thai tác động trực tiếp đến hệ nội tiết, nên các tác dụng phụ chủ yếu xuất phát từ thay đổi hormone sinh dục và phụ thuộc vào liều dùng, thời gian sử dụng cũng như cơ địa từng người.
Rối loạn nội tiết và kinh nguyệt
Một trong những tác dụng phụ của thuốc tránh thai phổ biến nhất là rối loạn kinh nguyệt, bao gồm rong kinh, mất kinh tạm thời hoặc chu kỳ không đều. Nguyên nhân là do thuốc ức chế hoạt động buồng trứng, làm giảm sản xuất estrogen và progesterone nội sinh.
Theo nghiên cứu “The hormonal profile in women using combined monophasic oral contraceptive pills varies across the pill cycle” (PMC, 2024), ở 14 phụ nữ dùng thuốc tránh thai kết hợp, estradiol nội sinh giảm trong giai đoạn uống thuốc và chỉ tăng trở lại trong tuần nghỉ thuốc (ngày 27–28), cho thấy thuốc ức chế tạm thời sản xuất hormone tự nhiên.
Ảnh hưởng đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần
Hormone sinh dục có mối liên hệ chặt chẽ với các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine. Khi hormone bị thay đổi đột ngột, một số phụ nữ có thể gặp lo âu, giảm hứng thú hoặc trầm cảm nhẹ.
Theo nghiên cứu “Association of Hormonal Contraception With Depression” (PubMed, 2016) trên 1.061.997 phụ nữ Đan Mạch, nhóm dùng thuốc tránh thai kết hợp có nguy cơ dùng thuốc chống trầm cảm lần đầu tăng 23% (RR = 1,23), và cao hơn ở nhóm 15–19 tuổi (RR = 1,8).
Nguy cơ rối loạn đông máu và ảnh hưởng tim mạch
Estrogen tổng hợp trong thuốc tránh thai có thể làm tăng yếu tố đông máu trong huyết tương. Điều này dẫn đến nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu ở một số nhóm đối tượng nhạy cảm.
Theo nghiên cứu “Use of combined oral contraceptives and risk of venous thromboembolism” (BMJ, 2015), sử dụng thuốc tránh thai phối hợp làm tăng nguy cơ huyết khối tĩnh mạch gần 3 lần so với không dùng (OR = 2,97; KTC 95%: 2,78–3,17); nguy cơ cao hơn với desogestrel (OR = 4,28) và drospirenone (OR = 4,12) so với levonorgestrel (OR = 2,38).
Tác động lâu dài đến cân bằng hormone sinh sản
Việc sử dụng thuốc tránh thai kéo dài có thể làm “ngủ yên” hoạt động của buồng trứng trong thời gian dùng thuốc. Sau khi ngưng, cơ thể cần một khoảng thời gian để khôi phục lại nhịp điều hòa hormone tự nhiên.
Cách giảm thiểu và khắc phục tác dụng phụ của thuốc tránh thai
Để giảm nguy cơ gặp tác dụng phụ của thuốc tránh thai, người sử dụng cần kết hợp lựa chọn thuốc phù hợp, tuân thủ cách dùng và hỗ trợ cơ thể thích nghi với sự thay đổi nội tiết. Một số biện pháp quan trọng bao gồm:
- Lựa chọn loại thuốc phù hợp: Ưu tiên thuốc thế hệ mới, liều estrogen thấp để giảm rối loạn nội tiết.
- Uống thuốc đúng giờ: Dùng thuốc vào cùng một thời điểm mỗi ngày giúp ổn định hormone.
- Hỗ trợ bằng dinh dưỡng: Bổ sung chất xơ, vitamin B6 và magie giúp giảm buồn nôn, mệt mỏi.
- Theo dõi 3–6 tháng đầu: Nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn, cần trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh.
Khi nào cần ngưng thuốc và gặp bác sĩ ngay?
Trong quá trình sử dụng thuốc tránh thai, một số dấu hiệu cảnh báo có thể cho thấy nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Khi xuất hiện các biểu hiện dưới đây, cần ngưng thuốc và đi khám ngay:
- Đau ngực dữ dội, khó thở, sưng đau một bên chân: Có thể liên quan đến huyết khối tĩnh mạch.
- Đau đầu dữ dội kèm rối loạn thị giác: Cảnh báo nguy cơ biến cố mạch máu não hiếm gặp.
- Trầm cảm nặng hoặc thay đổi hành vi rõ rệt: Bao gồm buồn bã kéo dài, mất hứng thú, dễ kích động.
- Xuất hiện ý nghĩ tiêu cực kéo dài: Cần được đánh giá sớm để đảm bảo an toàn sức khỏe tinh thần.
Việc nhận biết sớm và xử trí kịp thời giúp hạn chế tối đa rủi ro liên quan đến tác dụng phụ của thuốc tránh thai và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tác dụng phụ của thuốc tránh thai đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu khoa học và có thể xuất hiện với mức độ khác nhau tùy cơ địa cũng như khả năng thích nghi hormone của từng người. Vì vậy, việc hiểu rõ những thay đổi có thể xảy ra và theo dõi phản ứng của cơ thể trong quá trình sử dụng là rất quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.
Tài liệu tham khảo
- PubMed – Association of Hormonal Contraception With Depression” (2016)
- PMC – “The hormonal profile in women using combined monophasic oral contraceptive pills varies across the pill cycle” (2024)
- BMJ – “Use of combined oral contraceptives and risk of venous thromboembolism” (2015)
- World Health Organization – Hormonal contraceptives and health
- American College of Obstetricians and Gynecologists – Combined hormonal contraceptives
THÔNG TIN KHÁCH HÀNG
Bài viết của: Dược sĩ Lê Thị Kim Hoà
