Coenzyme Q10 có tác dụng gì đối với não bộ và sức khỏe tổng thể? Đây là một coenzyme thiết yếu giúp tạo năng lượng cho tế bào, chống oxy hóa và bảo vệ hệ thần kinh. Hiểu đúng vai trò và cách bổ sung vi chất này có thể giúp cải thiện hiệu suất não, hỗ trợ trí nhớ và giảm nguy cơ suy giảm nhận thức theo tuổi tác.
Coenzyme Q10 là gì?
Coenzyme Q10 (CoQ10) là một hợp chất giống vitamin có mặt tự nhiên trong hầu hết tế bào của cơ thể. Chất này đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo năng lượng của ty thể – “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Khoảng 95% năng lượng của cơ thể được tạo ra thông qua chuỗi vận chuyển electron trong ty thể, và CoQ10 là thành phần không thể thiếu trong quá trình này. Nhờ đó, các cơ quan tiêu tốn nhiều năng lượng như não, tim và cơ đặc biệt cần đến CoQ10 để duy trì hoạt động bình thường.
Bên cạnh vai trò sản xuất năng lượng, CoQ10 còn là một chất chống oxy hóa mạnh, giúp trung hòa các gốc tự do – những phân tử có thể gây tổn thương tế bào và thúc đẩy quá trình lão hóa.
Theo nghiên cứu “Study of Diet Habits and Cognitive Function in the Chinese Middle-Aged and Elderly Population” đăng trên Nutrients năm 2023, khảo sát 892 người từ 50 tuổi trở lên, những người thường xuyên bổ sung vitamin và Coenzyme Q10 có tỷ lệ suy giảm nhận thức thấp hơn đáng kể so với nhóm không bổ sung.
Trong cơ thể người, CoQ10 được tìm thấy chủ yếu dưới hai dạng:
- Ubiquinone: dạng oxy hóa
- Ubiquinol: dạng khử, có hoạt tính chống oxy hóa mạnh hơn
Cơ thể có thể tự tổng hợp CoQ10, tuy nhiên lượng này giảm dần theo tuổi, đặc biệt sau 40 tuổi. Ngoài ra, chế độ ăn uống, bệnh lý và một số loại thuốc cũng có thể làm giảm nồng độ CoQ10 trong cơ thể. Chính vì vậy, ngày càng nhiều người quan tâm đến việc bổ sung coenzyme Q10 để hỗ trợ sức khỏe tim mạch và não bộ.
Coenzyme Q10 có tác dụng gì đối với não bộ?
Não bộ là một trong những cơ quan tiêu thụ năng lượng lớn nhất của cơ thể. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể, nhưng não lại sử dụng tới 20% tổng năng lượng mỗi ngày. Vì vậy, các dưỡng chất tham gia vào quá trình sản xuất năng lượng tế bào như CoQ10 có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của hệ thần kinh.
Tăng sản xuất năng lượng cho tế bào thần kinh
CoQ10 tham gia trực tiếp vào chuỗi vận chuyển electron trong ty thể, giúp tạo ra ATP – nguồn năng lượng chính cho tế bào. Khi nồng độ CoQ10 giảm, quá trình sản xuất năng lượng có thể bị suy giảm, từ đó dẫn đến: mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, suy giảm hiệu suất nhận thức.
Các tế bào thần kinh phụ thuộc rất lớn vào năng lượng từ ty thể để duy trì hoạt động truyền tín hiệu. Điều này lý giải vì sao CoQ10 thường được nghiên cứu trong các lĩnh vực liên quan đến sức khỏe não và chức năng nhận thức.
Giúp bảo vệ tế bào thần kinh trước tổn thương do stress oxy hóa
Não bộ là cơ quan rất nhạy cảm với stress oxy hóa, do:
- Tiêu thụ nhiều oxy
- Chứa nhiều lipid dễ bị oxy hóa
- Khả năng chống oxy hóa tự nhiên của não tương đối hạn chế
CoQ10 hoạt động như một chất chống oxy hóa tan trong lipid, giúp bảo vệ màng tế bào thần kinh và ty thể khỏi tổn thương do các gốc tự do. Nhờ cơ chế này, CoQ10 được xem là một trong những yếu tố có thể giúp bảo vệ tế bào thần kinh khỏi tổn thương liên quan đến lão hóa và bệnh lý thần kinh.
Tác động tích cực đến trí nhớ và hoạt động nhận thức
Ngoài việc tham gia sản xuất năng lượng và chống oxy hóa, CoQ10 còn có liên quan đến cải thiện khả năng nhận thức ở người lớn tuổi. Theo nghiên cứu “Coenzyme Q10 Levels Associated With Cognitive Functioning and Executive Function in Older Adults” đăng trên The Journals of Gerontology: Series A năm 2022, khảo sát 64 người từ 65 – 99 tuổi cho thấy những người có nồng độ CoQ10 cao hơn trong huyết tương có điểm số nhận thức và chức năng điều hành tốt hơn.
Các nhà khoa học cho rằng sự suy giảm CoQ10 theo tuổi có thể làm giảm khả năng chống oxy hóa của não, từ đó góp phần vào quá trình suy giảm nhận thức liên quan đến lão hóa.
Duy trì hoạt động và tăng hiệu quả của hệ thần kinh
Không chỉ hỗ trợ sản xuất năng lượng và chống oxy hóa, CoQ10 còn tham gia vào nhiều cơ chế quan trọng giúp duy trì hoạt động ổn định và tăng hiệu quả của hệ thần kinh.
Duy trì hoạt động của ty thể trong tế bào thần kinh
Ty thể đóng vai trò thiết yếu trong:
- Sản xuất ATP
- Điều hòa chuyển hóa
- Tham gia điều hòa vòng đời của tế bào
CoQ10 giúp duy trì hoạt động ổn định của ty thể, từ đó giảm nguy cơ tổn thương tế bào thần kinh.
Theo một nghiên cứu tổng quan đăng trên Frontiers in Aging Neuroscience năm 2019, CoQ10 được xem là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ chức năng ty thể và có tiềm năng hỗ trợ phòng ngừa suy giảm nhận thức do lão hóa.
Hỗ trợ quá trình tái cấu trúc kết nối thần kinh
CoQ10 có thể hỗ trợ não trong quá trình tạo ra các kết nối mới giữa các neuron, giúp chúng ta học tập, ghi nhớ và thích nghi với các thay đổi thông qua nhiều cơ chế như:
- Giảm viêm thần kinh
- Cải thiện chức năng ty thể
- Giảm stress oxy hóa
Những yếu tố này góp phần duy trì sự ổn định của mạng lưới neuron và hỗ trợ hiệu suất nhận thức.
Khi nào cơ thể dễ thiếu Coenzyme Q10?
Mặc dù cơ thể có thể tự tổng hợp CoQ10, nhưng nhiều yếu tố trong cuộc sống hiện đại có thể khiến nồng độ của chất này giảm xuống. Cụ thể:
- Tuổi tác: Sau 40 tuổi, khả năng tổng hợp CoQ10 trong cơ thể bắt đầu giảm. Điều này khiến các tế bào, đặc biệt là tế bào thần kinh và tim, dễ bị thiếu năng lượng và dễ tổn thương hơn bởi stress oxy hóa.
- Sử dụng thuốc statin: Các thuốc hạ cholesterol nhóm statin có thể ức chế enzyme HMG-CoA reductase, enzyme tham gia vào cả quá trình tổng hợp cholesterol và CoQ10. Vì vậy, người sử dụng statin lâu dài có nguy cơ giảm nồng độ CoQ10 trong máu.
- Căng thẳng và thiếu ngủ kéo dài: Stress và thiếu ngủ làm tăng sản sinh gốc tự do, đồng thời làm tăng nhu cầu năng lượng của não. Trong những trường hợp này, CoQ10 có thể bị tiêu hao nhanh hơn, dẫn đến tình trạng thiếu hụt tương đối.
- Chế độ ăn thiếu dưỡng chất: Một số thực phẩm giàu CoQ10 tự nhiên gồm: cá béo, thịt đỏ, gan, các loại hạt v.v… Nếu chế độ ăn thiếu các thực phẩm này, lượng CoQ10 cung cấp từ thực phẩm có thể không đủ đáp ứng nhu cầu của cơ thể.
Bổ sung Coenzyme Q10 như thế nào để cải thiện hiệu suất não
Hiện nay, nhiều người lựa chọn bổ sung coenzyme Q10 để hỗ trợ năng lượng tế bào và sức khỏe não bộ. Dưới đây là các thông tin hữu ích giúp bạn chọn và dùng sản phẩm hiệu quả:
Chọn dạng CoQ10 dễ hấp thu
CoQ10 là chất tan trong dầu, vì vậy khả năng hấp thu có thể bị hạn chế nếu dùng dạng thông thường. Một số dạng giúp cải thiện hấp thu gồm:
- Ubiquinol – dạng CoQ10 hoạt động trong cơ thể
- CoQ10 dạng nano hoặc liposome
- CoQ10 kết hợp với dầu
Các dạng này có thể giúp tăng sinh khả dụng so với CoQ10 dạng bột thông thường.
Tối ưu liều dùng theo mục tiêu sức khoẻ
Một số liều dùng Coenzyme Q10 đã được ghi nhận hiệu quả:
- Liều 100 – 300 mg/ngày: phù hợp với người muốn cải thiện sức khoẻ tim mạch và giảm stress oxy hoá. Tuy nhiên thời gian dùng ít nhất 12 tuần để đạt hiệu quả tối ưu. (Kết quả thử nghiệm công bố trong nghiên cứu tổng quan “Coenzyme Q10: A Review of Clinical Use and Efficacy” đăng trên Nutritional Medicine Journal năm 2021)
- Liều 200 – 400 mg/ngày: cho thấy sự cải thiện chức năng ty thể và giảm triệu chứng ở người có bệnh lý tim mạch và thần kinh.
- Liều lên đến 3000 mg/ngày trong 8 tháng được ghi nhận dung nạp tốt ở những bệnh nhân có bệnh lý thần kinh.
Việc bổ sung nhu cầu Coenzyme Q10 và tình trạng sức khỏe mỗi người, cần được tham vấn bởi bác sĩ chuyên khoa trước khi thực hiện.
Uống cùng bữa ăn có chất béo
Do CoQ10 tan trong lipid, nên uống cùng bữa ăn chứa chất béo (Ví dụ: bữa ăn có dầu olive, cá béo, quả bơ) để tăng khả năng hấp thu.
Kết hợp với các dưỡng chất hỗ trợ não
Để tối ưu hiệu quả, CoQ10 thường được kết hợp với các dưỡng chất hỗ trợ não như:
- Vitamin nhóm B
- Omega-3
- Magnesium
- Polyphenol
Sự kết hợp này giúp tăng cường năng lượng tế bào và giảm stress oxy hóa trong não.
Qua nhiều nghiên cứu khoa học, có thể thấy coenzyme Q10 có nhiều tác dụng tốt cho não bộ, không chỉ dừng lại ở việc tạo năng lượng tế bào. Hợp chất này còn giúp bảo vệ tế bào thần kinh, giảm stress oxy hóa và hỗ trợ chức năng nhận thức.
Khi tuổi tác tăng lên hoặc khi cơ thể chịu nhiều áp lực chuyển hóa, nồng độ CoQ10 có thể giảm. Vì vậy, bổ sung coenzyme Q10 đúng cách thông qua chế độ ăn hoặc thực phẩm bổ sung có thể giúp duy trì hiệu suất não, cải thiện trí nhớ và hỗ trợ sức khỏe lâu dài.
Theo dõi website https://driphydration.vn/ để cập nhật thông tin hữu ích về chăm sóc sức khoẻ hệ thần kinh và bộ não từ thương hiệu Drip Hydration. Đây là hệ thống phòng khám tiêu chuẩn Mỹ về truyền vi chất IV Therapy nổi tiếng thế giới với 150 thành viên tại hơn 100 thành phố lớn (trong đó có Hà Nội và Hồ Chí Minh). Đặt hẹn qua hotline 0901885088 nếu bạn quan tâm và muốn sử dụng dịch vụ nhé.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- How Much Energy Does the Brain Use?
- Coenzyme Q10: A Review of Clinical Use and Efficacy | Nutritional Medicine Institute
- Coenzyme Q10 Levels Associated With Cognitive Functioning and Executive Function in Older Adults
- Study of Diet Habits and Cognitive Function in the Chinese Middle-Aged and Elderly Population: The Association between Folic Acid, B Vitamins, Vitamin D, Coenzyme Q10 Supplementation and Cognitive Ability
- What Depletes Q10? Causes, Risk Factors, and Solutions
- Medication-Derived Nutrient Deficiencies: Why Patients Who Take Statins May Also Need CoQ10 – Good Shepherd Health Institute
THÔNG TIN KHÁCH HÀNG
Bài viết của: Dược sĩ Võ Thuỳ Trinh
