Cơ sàn chậu: Bí mật sức khỏe của cả nam và nữ

Cơ sàn chậu là hệ thống cơ nâng đỡ các cơ quan vùng chậu, quyết định khả năng kiểm soát tiểu tiện, đại tiện và chức năng sinh dục. Cơ sàn chậu suy yếu ảnh hưởng lớn tới cuộc sống của cả nam và nữ nhưng lại ít được chia sẻ. Cùng làm rõ bí mật này để chăm sóc sức khoẻ tốt nhất cho bản thân và người thân bạn nhé.

Cơ sàn chậu là gì?

Cơ sàn chậu là tập hợp các cơ và mô liên kết nằm ở đáy khung chậu, có chức năng nâng đỡ và cố định các cơ quan vùng chậu. Nhóm cơ này bao gồm các cấu trúc giúp giữ bàng quang, tử cung (ở nữ), tuyến tiền liệt (ở nam) và trực tràng ở đúng vị trí giải phẫu.

Theo định nghĩa của International Continence Society (ICS), cơ sàn chậu không chỉ tham gia nâng đỡ cơ quan mà còn phối hợp chặt chẽ với hệ thần kinh để kiểm soát tiểu tiện và đại tiện một cách chủ động. Về mặt sinh lý, đây là nhóm cơ hoạt động liên tục suốt đời, nhưng thường bị “lãng quên” vì không nhìn thấy và ít được hướng dẫn tập luyện đúng cách.

Cấu tạo và vị trí của cơ sàn chậu

Để hiểu vì sao cơ sàn chậu dễ bị suy yếu và ảnh hưởng đến tiểu tiện, sinh lý cũng như khả năng nâng đỡ cơ quan vùng chậu, cần nhìn rõ cấu tạo từng lớp cơ và vị trí hoạt động của nhóm cơ này trong cơ thể.

Cấu tạo của cơ sàn chậu

Cơ sàn chậu được chia thành ba lớp chính, phối hợp chặt chẽ với nhau để thực hiện chức năng nâng đỡ và kiểm soát, gồm:

• Lớp nông: là lớp cơ ngoài cùng, tham gia trực tiếp vào hoạt động đóng mở hậu môn và hỗ trợ chức năng sinh dục. Đây là lớp cơ chịu ảnh hưởng rõ rệt khi sinh nở hoặc chấn thương vùng chậu.
• Lớp giữa: bao quanh niệu đạo và âm đạo (ở nữ), giữ vai trò quan trọng trong kiểm soát tiểu tiện. Suy yếu lớp cơ này thường liên quan đến tình trạng són tiểu khi gắng sức.
• Lớp sâu: còn gọi là nhóm cơ nâng hậu môn, là thành phần quan trọng nhất của cơ sàn chậu. Lớp cơ này chịu trách nhiệm nâng đỡ toàn bộ các cơ quan vùng chậu và duy trì sự ổn định giải phẫu lâu dài.

Nhóm cơ nâng hậu môn là yếu tố trung tâm quyết định chức năng sàn chậu ở cả nam và nữ.

Cơ sàn chậu nằm ở đâu và cách xác định

Ở mức độ cơ bản, cách xác định cơ sàn chậu có thể thực hiện thông qua cảm nhận vận động. Khi bạn thử siết chặt cơ như đang cố nhịn tiểu hoặc nhịn trung tiện, nhóm cơ co lại chính là cơ sàn chậu. Tuy nhiên, đây chỉ là cách nhận biết tạm thời, không nên thực hiện thường xuyên trong sinh hoạt vì có thể ảnh hưởng đến phản xạ tiểu tiện tự nhiên. Trong lâm sàng, bác sĩ có thể xác định chính xác tình trạng cơ sàn chậu thông qua thăm khám, siêu âm hoặc các thiết bị đo hoạt động cơ chuyên biệt nhằm đánh giá mức độ co cơ và sức bền.

Chức năng chính của cơ sàn chậu

Cơ sàn chậu đảm nhiệm ba chức năng sinh lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng nâng đỡ cơ quan, kiểm soát bài tiết và chất lượng đời sống tình dục, gồm:

• Nâng đỡ cơ quan vùng chậu: Giữ bàng quang, tử cung (ở nữ) và trực tràng ở đúng vị trí giải phẫu. Khi cơ sàn chậu suy yếu, nguy cơ sa bàng quang hoặc sa tử cung tăng rõ rệt.
• Kiểm soát tiểu tiện và đại tiện: Giúp đóng – mở niệu đạo và hậu môn một cách chủ động. Suy giảm chức năng cơ sàn chậu là nguyên nhân hàng đầu gây són tiểu gắng sức, đặc biệt ở phụ nữ sau sinh.
• Hỗ trợ chức năng tình dục: Điều hòa trương lực cơ vùng đáy chậu, góp phần duy trì cảm giác và khoái cảm tình dục ở cả nam và nữ.

Nguyên nhân suy yếu cơ sàn chậu

Suy yếu cơ sàn chậu thường là hậu quả của nhiều yếu tố tác động kéo dài, làm giảm sức co cơ và khả năng nâng đỡ các cơ quan vùng chậu như:

• Mang thai và sinh thường: Áp lực thai kỳ và quá trình sinh qua đường âm đạo làm giãn, thậm chí tổn thương sợi cơ sàn chậu.
• Lão hóa và thay đổi nội tiết: Theo thời gian, sự suy giảm hormone sinh dục (như estrogen ở nữ và testosterone ở nam) cùng với quá trình lão hóa tự nhiên khiến mô cơ và mô liên kết giảm độ đàn hồi, làm sức bền của cơ sàn chậu suy giảm.
• Tăng áp lực ổ bụng kéo dài: Thừa cân, béo phì, táo bón mạn tính hoặc ho kéo dài làm cơ sàn chậu phải chịu áp lực liên tục.
• Lao động nặng và vận động sai tư thế: Thường xuyên mang vác nặng hoặc tập luyện không đúng kỹ thuật có thể làm cơ sàn chậu suy yếu sớm.
• Phẫu thuật vùng chậu: Các can thiệp như phẫu thuật phụ khoa hoặc tuyến tiền liệt có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và chức năng cơ sàn chậu.

Dấu hiệu rối loạn chức năng sàn chậu

Rối loạn cơ sàn chậu thường tiến triển âm thầm, nhưng nếu không nhận biết sớm có thể ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày và chất lượng sống. Dấu hiệu thường gặp bao gồm:

• Són tiểu khi gắng sức: Tiểu không tự chủ khi ho, hắt hơi, cười lớn hoặc vận động mạnh là dấu hiệu thường gặp nhất.
• Cảm giác nặng hoặc tức vùng chậu: Người bệnh có thể cảm thấy nặng vùng âm đạo hoặc hậu môn, đặc biệt khi đứng lâu hoặc cuối ngày.
• Khó kiểm soát đại tiện: Một số trường hợp gặp tình trạng són phân hoặc khó kiểm soát trung tiện.
• Cảm giác cơ quan sa xuống: Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể cảm nhận khối sa hoặc cảm giác có vật lạ ở vùng âm đạo.
• Rối loạn chức năng tình dục: Giảm cảm giác, khó đạt khoái cảm hoặc đau khi quan hệ có thể liên quan đến suy yếu cơ sàn chậu.

Theo nghiên cứu “Prevalence of symptomatic pelvic floor disorders in US women” (JAMA, 2008) khảo sát 1.961 phụ nữ trưởng thành tại Hoa Kỳ cho thấy 23,7% người tham gia gặp ít nhất một triệu chứng rối loạn chức năng sàn chậu, bao gồm 15,7% tiểu không tự chủ, 9,0% són phân và 2,9% sa tạng chậu.

Cách tập luyện cơ sàn chậu

Tập luyện cơ sàn chậu đúng cách giúp tăng sức co cơ, cải thiện khả năng nâng đỡ và kiểm soát tiểu tiện. Tùy tình trạng cụ thể, có thể lựa chọn một hoặc kết hợp các phương pháp sau.

Bài tập Kegel

Phương pháp cơ bản và phổ biến nhất để tăng cường cơ sàn chậu. Người tập siết cơ như khi nhịn tiểu, giữ 3 – 5 giây rồi thả lỏng, lặp lại 10 – 15 lần mỗi lượt, thực hiện 2 – 3 lượt mỗi ngày. Hiệu quả thường thấy sau 8 – 12 tuần nếu tập đúng và đều.

Tập luyện có hướng dẫn chuyên môn

Phù hợp với người khó xác định cơ hoặc tập chưa đúng kỹ thuật. Chuyên viên vật lý trị liệu giúp hướng dẫn cách co cơ chính xác, đôi khi kết hợp thiết bị phản hồi sinh học để tăng hiệu quả tập luyện.

Vận động hỗ trợ an toàn cho sàn chậu

Các bài tập nhẹ như yoga phục hồi hoặc pilates trị liệu có thể hỗ trợ tăng sức bền cơ sàn chậu, miễn là tránh các động tác làm tăng áp lực ổ bụng quá mức.

Ngồi máy Emsella

Ngồi máy Emsella là phương pháp không xâm lấn sử dụng công nghệ HIFEM kích thích điện từ giúp tạo ra các cơn co cơ sàn chậu sâu, mạnh và chính xác. Công nghệ này do BTL phát triển, phù hợp với người bận rộn hoặc không thể tập Kegel đúng kỹ thuật. Bạn nên lựa chọn phương pháp tập luyện cơ sàn chậu dựa trên chế độ rối loạn và tư vấn y tế để đạt được hiệu quả an toàn, bền vững.

Câu hỏi thường gặp về cơ sàn chậu

Cơ sàn chậu có thay đổi theo tuổi không?

Có. Cơ sàn chậu suy giảm dần tuổi làm giảm khối cơ và thay đổi nội tiết, đặc biệt sau mãn kinh. Theo WHO, lão hóa là yếu tố nguy cơ cơ quan trọng của rối loạn sàn chậu nên xảy ra ở cả nam và nữ.

Phụ nữ sau sinh dễ bị suy yếu cơ sàn chậu không?

Rất dễ dàng. Thai kỳ và sinh thường gây căng thẳng và tổn thương sợi cơ cơ, nếu không hồi phục sớm có thể để lại trong thời gian dài.

Nam giới có bị yếu cơ sàn chậu không?

Có. Nam giới sau phẫu thuật tuyến tiền liệt hoặc ít vận động vẫn có nguy cơ suy yếu cơ sàn chậu

Yếu cơ sàn chậu có tự phục hồi không?

Có thể. Trường hợp nhẹ, cơ sàn chậu có thể tự cải thiện theo thời gian. Tuy nhiên, việc luyện tập các bài tập cho cơ sàn chậu hoặc tham khảo chuyên gia sẽ giúp phục hồi nhanh và hiệu quả hơn.

Mất bao lâu để cải thiện cơ sàn chậu?

Với các bài tập cơ sàn chậu như Kegel, thời gian cải thiện thường khoảng 6 – 12 tuần nếu tập đúng và đều đặn. Trong khi đó, các phương pháp hỗ trợ bằng công nghệ như Emsella có thể giúp kích hoạt cơ sàn chậu mạnh hơn, từ đó rút ngắn thời gian cải thiện.

Điều trị cơ sàn chậu có đau không?

Phần lớn các phương pháp điều trị như tập cơ sàn chậu, vật lý trị liệu hoặc sử dụng thiết bị hỗ trợ như ngồi máy Emsella  đều không gây đau. Người bệnh thường chỉ cảm nhận các cơn co cơ nhẹ, tương tự như khi tập luyện cơ sàn chậu.

Có cần phẫu thuật khi cơ sàn chậu bị tổn thương không?

Không phải tất cả các trường đều cần thiết phải phẫu thuật. Phẫu thuật chỉ được chỉ định khi các biện pháp trước đó như nội khoa, tập vật lý trị liệu,… không hiệu quả hoặc tình trạng sa tạng chậu đã năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống.

Công nghệ Emsella là gì và có tác động lên lên cơ sàn chậu thế nào?

Emsella là công nghệ không xâm lấn sử dụng sóng điện từ cường độ cao gây co sàn chậu sâu, giúp kích hoạt co cơ trong một buổi điều trị. Phương pháp này  đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận hỗ trợ điều trị các rối loạn liên quan đến cơ sàn chậu.

 Liệu pháp kích thích điện từ có an toàn cho cơ sàn chậu không?

Các nghiên cứu hiện tại cho thấy phương pháp này an toàn, không xâm lấn và được FDA Hoa Kỳ chấp thuận cho điều trị rối loạn sàn chậu.

Cơ sàn chậu đóng vai trò thiết yếu trong công việc nâng đỡ các cơ quan vùng chậu, kiểm soát tiểu tiện – đại tiện và duy trì chức năng sinh lý ở cả nam và nữ. Phát hiện sớm dấu hiệu suy yếu và có thể đáp ứng kịp thời bằng tập luyện hoặc hỗ trợ công nghệ sẽ giúp phòng nhiều rối loạn ảnh lâu dài đến chất lượng cuộc sống. 

Các hình thức phổ biến nhất hiện nay là tập Kegel hoặc sử dụng các máy hỗ trợ chủ động như BTL Emsella. Tuy nhiên việc tập không đúng kỹ thuật, cường độ, không đúng lúc hay chưa đánh giá và xác định rõ tình trạng rối loạn của cơ sàn chậu có thể mang lại hiệu quả ngược. Nếu bạn đang có các vấn đề nghi ngờ rối loạn cơ sàn chậu, hãy đặt hẹn qua hotline miễn phí 0901885088 để được bác sĩ thăm khám và xây dựng liệu trình Drip Corelift phù hợp nhất.  

Tài liệu tham khảo:

• “Prevalence of symptomatic pelvic floor disorders in US women” – JAMA, 2008
• Emsella – BTL EMSELLA urinary incontinence treatment
• Dumoulin C. và cộng sự (2020). Tập luyện cơ sàn chậu so với không điều trị . Cơ sở dữ liệu đánh giá hệ thống Cochrane.
• Nghiên cứu lâm sàng BTL (2018–2022). Liệu pháp điện từ tập trung cường độ cao để phục hồi chức năng sàn chậu .