Tác dụng của vitamin B1: Lợi ích nổi bật cho sức khỏe mỗi ngày

Tác dụng của vitamin B1 là giúp cơ thể chuyển hóa năng lượng hiệu quả, hỗ trợ hệ thần kinh và tim mạch. Hiểu rõ vai trò này giúp bạn duy trì sức khỏe, ngăn mệt mỏi và tăng cường năng lượng mỗi ngày, mang lại lợi ích thiết thực cho cuộc sống thường nhật.

Vitamin B1 là gì và có mặt trong những hoạt động nào của cơ thể?

Dưới đây là tóm tắt ngắn gọn khái niệm vitamin B1 là gì và có mặt trong những hoạt động nào của cơ thể:

• Vitamin B1 là gì?

Vitamin B1 (thiamin) là vitamin tan trong nước mà cơ thể không tự sản xuất được, cần bổ sung từ thực phẩm. Sau khi hấp thu, nó chuyển thành thiamin pyrophosphate (TPP) – coenzyme quan trọng trong nhiều phản ứng chuyển hóa và không được dự trữ lâu trong cơ thể.

• Vitamin B1 có mặt trong những hoạt động nào của cơ thể?

Thiamin giúp chuyển hóa carbohydrate thành năng lượng, duy trì chức năng thần kinh, cơ bắp và tim. Nó còn hỗ trợ tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh, ổn định tinh thần và giảm nguy cơ rối loạn thần kinh khi thiếu hụt.

Vitamin B1 tham gia vào các hoạt động của cơ thể (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Tác dụng của vitamin B1 đối với cơ thể

Dưới đây là phân tích về vai trò của vitamin B1 trong cơ thể, dựa trên cơ chế sinh học và quan sát thực tiễn trong dinh dưỡng – y học.

• Tác dụng của vitamin B1 trong điều hòa chuyển hóa năng lượng ở mức phân tử: Vitamin B1 sau hấp thu được phosphoryl hóa thành thiamin pyrophosphate (TPP), dạng hoạt động trực tiếp trong tế bào. TPP là coenzyme của các phức hợp enzyme chịu trách nhiệm chuyển hóa glucose thành năng lượng hữu ích. Nhờ vitamin B1, dòng năng lượng từ carbohydrate được chuyển liên tục từ tế bào chất vào ty thể – nơi tạo ATP..

• Tác dụng của vitamin B1 trong bảo vệ và duy trì hoạt động hệ thần kinh: Não và hệ thần kinh tiêu thụ năng lượng lớn nhưng lại không dự trữ được glucose. Vitamin B1 đảm bảo nguồn năng lượng ổn định cho tế bào thần kinh, giúp duy trì điện thế màng và dẫn truyền xung thần kinh. Thiamin góp phần bảo vệ cấu trúc sợi thần kinh và hạn chế rối loạn dẫn truyền.

• Tác dụng của vitamin B1 đối với hoạt động của tim và hệ tuần hoàn: Cơ tim hoạt động liên tục và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn năng lượng hiếu khí. 

Vitamin B1 hỗ trợ các phản ứng chuyển hóa tạo ATP cho tế bào cơ tim. Nhờ đó, tim duy trì lực co bóp ổn định và nhịp điệu đều đặn.

• Tác dụng của vitamin B1 trong phối hợp thần kinh – cơ và vận động: Hoạt động cơ bắp cần sự phối hợp chính xác giữa xung thần kinh và phản ứng co – giãn cơ. Vitamin B1 đóng vai trò cầu nối trong quá trình này thông qua cung cấp năng lượng và ổn định dẫn truyền.

• Tác dụng của vitamin B1 đối với chức năng não bộ và cân bằng tâm thần: Vitamin B1 tham gia gián tiếp vào quá trình tổng hợp và điều hòa các chất dẫn truyền thần kinh. Góp phần duy trì trạng thái tinh thần minh mẫn và ổn định cảm xúc. Hỗ trợ khả năng thích ứng của não bộ trước stress kéo dài và áp lực tâm lý. Ở người cao tuổi, đủ vitamin B1 giúp làm chậm suy giảm nhận thức liên quan đến thiếu năng lượng tế bào não.

• Tác dụng của vitamin B1 trong duy trì cân bằng sinh lý toàn thân: Vitamin B1 giữ vai trò nền tảng trong sự phối hợp giữa chuyển hóa, thần kinh và tim mạch. Giúp cơ thể thích nghi với nhu cầu năng lượng tăng cao trong lao động, học tập và căng thẳng.

Vitamin B1 giúp ổn định nhịp tim (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Liều lượng vitamin B1 được khuyến nghị mỗi ngày

Nhu cầu vitamin B1 không cố định cho tất cả mọi người mà thay đổi theo giới tính, độ tuổi và trạng thái sinh lý. Việc xác định đúng liều lượng vitamin B1 hằng ngày giúp cơ thể đáp ứng đủ nhu cầu chuyển hóa năng lượng, đồng thời tránh bổ sung dư thừa không cần thiết như sau:

• Trẻ sơ sinh (0–12 tháng): 0,2–0,5 mg/ngày, tăng dần theo tuổi và lượng sữa mẹ.
• Trẻ em (1–10 tuổi): 0,6–1,0 mg/ngày, đáp ứng nhu cầu phát triển cơ thể.
• Thanh thiếu niên (11–17 tuổi): 0,6–1,0 mg/ngày do tốc độ tăng trưởng cao.
• Nam giới trưởng thành (18–50 tuổi): khoảng 1,2 mg/ngày.
• Nữ giới trưởng thành (18–50 tuổi): khoảng 1,1 mg/ngày.
• Người cao tuổi (trên 60 tuổi): 1,0–1,2 mg/ngày, nên ưu tiên thực phẩm giàu B1 vì khả năng hấp thu giảm.
• Phụ nữ mang thai: 1,4 mg/ngày, hỗ trợ năng lượng và phát triển hệ thần kinh, tim mạch của thai nhi.
• Phụ nữ sau sinh và cho con bú: 1,4–1,5 mg/ngày, đảm bảo chất lượng sữa và phục hồi sức khỏe mẹ.

Vitamin B1 đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển thần kinh ở trẻ nhỏ (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Các yếu tố làm tăng nhu cầu vitamin B1

Nhu cầu vitamin B1 có thể tăng ở người vận động thể lực nhiều, căng thẳng kéo dài, chế độ ăn nghèo dinh dưỡng hoặc nhiều thực phẩm tinh chế. Ngoài ra, tiểu đường và nghiện rượu làm giảm hấp thu hoặc tăng thải vitamin B1, khiến cơ thể dễ thiếu hụt và cần được bổ sung để duy trì chuyển hóa ổn định.

Tác dụng phụ & những lưu ý khi bổ sung vitamin B1

Tác dụng phụ và những lưu ý khi bổ sung vitamin B1 được hiểu như sau:

• Tác dụng phụ khi bổ sung vitamin B1: 

Bổ sung vitamin B1 từ thực phẩm tự nhiên hầu như không gây quá liều, vì thiamin tan trong nước và cơ thể đào thải phần dư thừa. Tuy nhiên, dùng liều cao có thể gây các phản ứng nhẹ như phát ban, ngứa, đổ mồ hôi, buồn nôn hoặc cảm giác bồn chồn. 

Khi tiêm vitamin B1, có thể gặp đau, sưng hoặc khó chịu tại vị trí tiêm. Trong trường hợp nghiêm trọng, người dùng có thể xuất hiện khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi hoặc sốc phản vệ, cần được can thiệp y tế khẩn cấp.

• Những lưu ý khi bổ sung vitamin B1:  Khi bổ sung vitamin B1, cần xác định liều lượng phù hợp theo độ tuổi, giới tính, tình trạng mang thai, cho con bú và mức độ hoạt động thể lực; đồng thời tránh sử dụng liều cao kéo dài nếu không có chỉ định y tế. 

Một số thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc chống động kinh hoặc hóa trị có thể làm tăng đào thải vitamin B1, vì vậy người đang điều trị các thuốc này nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.

Đối với người mắc bệnh lý nền như suy thận, bệnh gan nặng hoặc rối loạn chuyển hóa, việc bổ sung cần được điều chỉnh và theo dõi để hạn chế nguy cơ mất cân bằng chuyển hóa. 

Bổ sung vitamin B1 bằng viên uống cần lưu ý liều lượng (Ảnh: Sưu tầm Internet)

Tác dụng của vitamin B1 là vai trò then chốt trong việc duy trì chuyển hóa năng lượng, hỗ trợ hệ thần kinh, tim mạch và chức năng cơ bắp. Bổ sung đủ vitamin B1 hàng ngày giúp phòng ngừa mệt mỏi, cải thiện hiệu suất vận động và duy trì trạng thái tinh thần ổn định. Việc lựa chọn nguồn thực phẩm giàu thiamin kết hợp theo dõi liều lượng phù hợp theo độ tuổi, giới tính và tình trạng sinh lý sẽ đảm bảo cơ thể nhận được lợi ích tối ưu từ dưỡng chất thiết yếu này.

Nguồn tham khảo:

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23727637/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK114331/
https://www.who.int/publications/i/item/9241546123