Axit folic có tác dụng gì? 5 lợi ích quan trọng cho sức khỏe

Axit folic được khuyến nghị bổ sung cho phụ nữ mang thai, người thiếu máu và người có vấn đề về nội tiết cần can thiệp. Vậy axit folic có tác dụng gì và tại sao cần bổ sung? Bài viết dưới đây sẽ đi sâu phân tích tác dụng của vi chất này với sức khỏe dựa trên những nghiên cứu khoa học.

Axit folic có tác dụng gì và các bằng chứng khoa học

Axit folic (vitamin B9 hay folate) là một vitamin tan trong nước thuộc nhóm B. Cơ thể không thể tự tổng hợp được chất này mà phải bổ sung từ thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung. Trong góc nhìn của nhiều chuyên gia dinh dưỡng, axit folic không chỉ liên quan đến thai kỳ mà còn tham gia vào hơn 100 phản ứng sinh hóa quan trọng trong cơ thể, đặc biệt là quá trình tạo tế bào và điều hòa hormone. 

5 tác dụng nổi bật của Axit folic với sức khoẻ đã được khoa học chứng minh gồm:

Hỗ trợ cơ thể sản sinh hồng cầu và giảm nguy cơ thiếu máu

Axit folic (folate) có tác dụng hỗ trợ tạo hồng cầu. Đây là một chất cần thiết cho quá trình tổng hợp DNA và phân chia tế bào, đặc biệt là các tế bào sinh máu trong tủy xương. Thiếu vitamin B9 có thể khiến hồng cầu phát triển bất thường và gây thiếu máu hồng cầu khổng lồ (megaloblastic anemia).

Nghiên cứu “Nutritional Macrocytic Anemia of Infancy and Childhood” (1970) khảo sát 35 trẻ từ 6 tháng – 12 tuổi mắc thiếu máu dinh dưỡng. Kết quả ghi nhận 7/35 trường hợp thiếu folate, cùng với thiếu vitamin B12 và sắt. Điều này cho thấy thiếu folate là một yếu tố quan trọng gây thiếu máu dinh dưỡng. Các biểu hiện thường gặp gồm mệt mỏi, da xanh xao, chóng mặt và giảm tập trung. 

Theo các tài liệu dinh dưỡng lâm sàng, đây được xem là một trong những tác dụng nền tảng của axit folic vì quá trình tạo máu quyết định khả năng vận chuyển oxy trong cơ thể.

Hỗ trợ sự phát triển của thai nhi và phòng dị tật bẩm sinh

Axit folic giúp hình thành ống thần kinh của thai nhi trong giai đoạn rất sớm của thai kỳ, thường trong 28 ngày đầu sau khi thụ thai. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), bổ sung đủ axit folic có thể:

• Giảm khoảng 70% khả năng xảy ra dị tật ống thần kinh.
• Hạn chế nguy cơ nứt đốt sống (spina bifida).
• Giảm nguy cơ vô sọ (anencephaly).

Chính vì vậy, nhiều tổ chức y tế khuyến cáo phụ nữ nên bổ sung axit folic ít nhất 1 – 3 tháng trước khi mang thai.

Tham gia tổng hợp DNA và hỗ trợ tái tạo tế bào

Axit folic (folate) giữ vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp DNA. Chất này hoạt động như một coenzyme tham gia vào các phản ứng sinh học như tổng hợp purine, thymidylate và methyl hóa DNA, từ đó hỗ trợ quá trình phân chia, tái tạo và sửa chữa tế bào.

Theo Harvard T.H. Chan School of Public Health, folate đặc biệt cần thiết cho các tế bào tái tạo nhanh như tế bào máu, tế bào da, niêm mạc ruột và tế bào thai nhi. Khi thiếu folate, cơ thể có thể gặp các vấn đề như rụng tóc, viêm lưỡi, suy giảm miễn dịch và vết thương chậm lành.

Hỗ trợ hoạt động của não bộ và ổn định cảm xúc

Folate tham gia tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng như:

• Serotonin
• Dopamine
• Norepinephrine

Đây đều là các chất điều hòa tâm trạng, giấc ngủ và cảm xúc. Phân tích tổng hợp “Is low folate a risk factor for depression? A meta-analysis and exploration of heterogeneity” (2007), công bố trên Journal of Epidemiology & Community Health, tổng hợp 11 nghiên cứu với 15.315 người trưởng thành để đánh giá mối liên hệ giữa folate và trầm cảm. Kết quả cho thấy người có nồng độ folate thấp có nguy cơ trầm cảm cao hơn khoảng 55% so với nhóm có mức folate bình thường. Ngoài ra, folate còn tham gia vào quá trình methyl hóa trong não, giúp duy trì chức năng nhận thức và trí nhớ.

Hỗ trợ sức khỏe tim mạch

Một lợi ích ít được nhắc đến khi nói về axit folic là khả năng bảo vệ hệ tim mạch. Thực tế, axit folic giúp chuyển hóa homocysteine, một axit amin có thể gây tổn thương mạch máu nếu tích tụ quá mức. Nồng độ homocysteine cao có liên quan đến xơ vữa động mạc, đột quỵ và bệnh mạch vành nên việc bổ sung axit folic giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh trên.

Một phân tích tổng hợp “Folic Acid Supplementation and the Risk of Cardiovascular Diseases: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials” (2016) đã tổng hợp 30 thử nghiệm ngẫu nhiên với 82.334 người trưởng thành để đánh giá tác động của bổ sung acid folic đối với bệnh tim mạch. Kết quả cho thấy bổ sung acid folic giúp giảm khoảng 10% nguy cơ đột quỵ, đặc biệt ở những người có mức folate thấp hoặc nồng độ homocysteine cao. 

Tuy nhiên, axit folic không nên được xem là “thuốc điều trị tim mạch”, mà nên được sử dụng như một yếu tố hỗ trợ dinh dưỡng.

Thiếu axit folic có thể biểu hiện qua những rối loạn nội tiết nào?

Dưới góc độ sinh học, axit folic tham gia vào quá trình tổng hợp DNA, tạo máu và điều hòa nhiều phản ứng sinh hóa liên quan đến hormone. Khi thiếu hụt kéo dài, cơ thể có thể xuất hiện một số rối loạn nội tiết và chức năng sinh lý như sau:

• Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt. Thiếu axit folic có thể ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp tế bào và điều hòa hormone sinh dục nữ, từ đó làm chu kỳ kinh nguyệt trở nên không đều, kéo dài hoặc lượng kinh thay đổi. Tình trạng này thường đi kèm với mệt mỏi và thiếu máu.
• Giảm khả năng sinh sản. Folate đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển tế bào trứng. Khi mức folate thấp, chất lượng trứng có thể bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng thụ thai hoặc tăng nguy cơ rối loạn rụng trứng.
• Rối loạn tâm trạng liên quan hormone. Axit folic tham gia vào quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine. Khi thiếu hụt, cơ thể có thể xuất hiện căng thẳng, lo âu hoặc dễ trầm cảm, đặc biệt ở phụ nữ trong giai đoạn tiền kinh nguyệt hoặc sau sinh.
• Ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp. Mặc dù không trực tiếp tạo hormone tuyến giáp, thiếu folate có thể làm gián đoạn các phản ứng chuyển hóa trong cơ thể. Điều này có thể khiến một số triệu chứng liên quan nội tiết như mệt mỏi, rụng tóc, giảm năng lượng hoặc thay đổi cân nặng trở nên rõ rệt hơn.

Giới hạn và lưu ý khi sử dụng axit folic hỗ trợ nội tiết

Sau khi đã biết axit folic tác dụng gì, ta hãy cùng tìm hiểu về giới hạn và lưu ý khi sử dụng của vi chất này. Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), nhu cầu khuyến nghị trung bình của người trưởng thành là 400 mcg/ngày, còn phụ nữ mang thai cần khoảng 600 mcg/ngày để đảm bảo sự phát triển của thai nhi. Axit folic có tác dụng hỗ trợ cân bằng nội tiết nhưng việc bổ sung vitamin này phải thực hiện đúng cách để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

Dưới đây là một số giới hạn và lưu ý cần biết khi sử dụng axit folic nhằm tránh những tác dụng không mong muốn:

• Không nên bổ sung quá liều. Theo khuyến nghị của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), liều bổ sung axit folic tối đa an toàn cho người trưởng thành là khoảng 1000 mcg/ngày. Sử dụng liều cao trong thời gian dài có thể che giấu tình trạng thiếu vitamin B12 và gây một số rối loạn tiêu hóa như buồn nôn hoặc đầy bụng.
• Không nên thay thế hoàn toàn chế độ ăn uống. Axit folic nên được bổ sung chủ yếu từ thực phẩm tự nhiên như rau lá xanh đậm, các loại đậu, gan động vật, bơ và trái cây họ cam quýt. Folate từ thực phẩm thường đi kèm nhiều dưỡng chất khác, giúp hỗ trợ sức khỏe tổng thể tốt hơn so với chỉ dùng viên bổ sung.
• Một số đối tượng cần tham khảo ý kiến bác sĩ. Người đang điều trị ung thư, người thiếu vitamin B12 hoặc đang dùng thuốc chống động kinh nên thận trọng khi bổ sung axit folic. Trong những trường hợp này, việc sử dụng cần có sự tư vấn của bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến quá trình điều trị hoặc tương tác thuốc.

Với nền tảng khoa học vững chắc, axit folic không chỉ tốt cho thai kỳ mà còn đóng vai trò quan trọng trong tạo máu, tổng hợp DNA, hỗ trợ tim mạch và cân bằng nội tiết. Để phát huy hiệu quả, axit folic nên được bổ sung đúng liều lượng và kết hợp với chế độ dinh dưỡng hợp lý.

Theo dõi website https://driphydration.vn/ để cập nhật thông tin hữu ích về chăm sóc sức khoẻ chủ động và liên hệ hotline 0901885080 khi cần tư vấn các giải pháp bổ sung vi dưỡng chất qua đường truyền chuẩn Mỹ bạn nhé.

Nguồn tham khảo:

• Global Prevention of Neural Tube Defects – CDC Grand Rounds
• Folic Acid Deficiency – StatPearls (NCBI Bookshelf)
• Folate intake and colorectal cancer risk – Harvard T.H. Chan School study summary
• Prevention of neural‑tube defects with folic acid in China (NEJM study)
• Folic Acid Supplementation to Prevent Neural Tube Defects – JAMA review
• Folate, vitamin B12 and homocysteine in depression – population study (PubMed)
• Predictive value of folate, vitamin B12 and homocysteine levels in late‑life depression