Nguyên nhân tăng tiết androgen ở nữ giới theo y khoa

Tăng tiết androgen không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là tín hiệu cảnh báo từ bên trong cơ thể, đặc biệt là hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) ở phụ nữ. Hãy cùng chúng tôi điểm qua những giải pháp từ tự nhiên đến chuyên sâu để kiểm soát tình trạng này hiệu quả nhất.

Tăng tiết androgen là gì?

Tăng tiết androgen là tình trạng cơ thể sản xuất quá mức nhóm hormone androgen – bao gồm testosterone, DHT và androstenedione. Đây là các hormone cần thiết cho cả nam và nữ, nhưng khi vượt ngưỡng sinh lý, chúng gây ra nhiều rối loạn về da, tóc, chuyển hóa và sinh sản.

Ở nữ giới, androgen chủ yếu được tiết từ buồng trứng và tuyến thượng thận. Khi sự cân bằng nội tiết bị phá vỡ, nồng độ androgen tăng cao sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nang lông, tuyến bã nhờn và trục nội tiết sinh sản. 

Nguyên nhân tăng androgen phổ biến

Hiểu đúng nguyên nhân tăng androgen là bước quan trọng giúp kiểm soát tình trạng này hiệu quả và hạn chế tái phát.

• Rối loạn chức năng buồng trứng

Nguyên nhân thường gặp nhất là PCOS, trong đó buồng trứng tăng sản xuất androgen bất thường. Theo The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism năm 2018 với 1.205 phụ nữ được đo cùng lúc nhiều androgen huyết thanh, PCOS chiếm tới 89% trong nhóm phụ nữ tiền mãn kinh với mức androgen cao, cho thấy PCOS là nguyên nhân chủ đạo gây tăng tiết androgen ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. 

• Rối loạn tuyến thượng thận

Tuyến thượng thận có thể tăng tiết androgen khi cơ thể chịu stress mạn tính hoặc mắc các rối loạn bẩm sinh như tăng sản thượng thận. Điều này khiến androgen lưu hành trong máu cao hơn mức bình thường.

• Kháng insulin và rối loạn chuyển hóa

Kháng insulin là yếu tố then chốt liên quan đến nguyên nhân tăng androgen. Nghiên cứu có tên Insulin resistance in polycystic ovary syndrome phenotypes and the vicious cycle model in its etiology (2025) cho thấy insulin dư thừa làm giảm SHBG và thúc đẩy sản xuất androgen, khiến người có rối loạn chuyển hóa hoặc béo phì dễ rơi vào tình trạng tăng androgen kéo dài.

• Sử dụng thuốc hoặc hormone ngoại sinh

Một số thuốc chứa corticosteroid, testosterone hoặc thực phẩm bổ sung không kiểm soát có thể kích thích cơ thể tăng sản xuất androgen nội sinh.

Biểu hiện thường bị bỏ qua của tình trạng tăng androgen

Các biểu hiện ban đầu có thể xuất hiện rải rác ở nhiều hệ cơ quan khác nhau và dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề thông thường.

• Biểu hiện trên da và tóc: Androgen tăng cao làm da tiết dầu nhiều, mụn viêm tái diễn ở vùng cằm – hàm và gây rụng tóc sớm, thưa dần ở đỉnh đầu do nang tóc bị ảnh hưởng.
• Rối loạn chu kỳ và chức năng sinh sản: Nồng độ androgen cao có thể làm gián đoạn quá trình rụng trứng, dẫn đến kinh nguyệt thất thường hoặc mất kinh, đồng thời làm giảm khả năng thụ thai và ảnh hưởng đến chất lượng trứng nếu kéo dài.
• Thay đổi chuyển hóa và tâm lý: Rối loạn androgen có thể gây tăng cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi và giảm tập trung do liên quan đến kháng insulin, đồng thời khiến tâm trạng dễ căng thẳng và khó ổn định cảm xúc.

Kiểm soát tăng androgen như thế nào cho đúng?

Việc kiểm soát tăng tiết androgen cần tiếp cận đa chiều, không chỉ dựa vào thuốc mà còn điều chỉnh lối sống và theo dõi y khoa.

• Chẩn đoán đúng và theo dõi nội tiết: Xét nghiệm hormone máu, siêu âm và đánh giá chuyển hóa là nền tảng để xác định mức độ tăng tiết androgen và nguyên nhân đi kèm.

• Điều chỉnh chế độ ăn và sinh hoạt: Điều chỉnh lối sống là nền tảng giúp kiểm soát tăng androgen, thông qua cải thiện độ nhạy insulin và cân nặng. Nghiên cứu Reduction in the Free Androgen Index in Overweight Women After Sixty Days of a Low Glycemic Diet (2023) cho thấy chế độ ăn low-glycemic index kết hợp vận động trong 8–12 tuần giúp giảm đáng kể testosterone và chỉ số androgen tự do (FAI) ở phụ nữ thừa cân.

• Can thiệp y khoa khi cần thiết: Tùy từng nguyên nhân của mỗi cá nhân, bác sĩ có thể chỉ định thuốc điều hòa nội tiết, thuốc cải thiện kháng insulin hoặc phác đồ chuyên biệt cho PCOS. Việc tự ý điều trị có thể khiến tăng tiết androgen trở nên dai dẳng và khó kiểm soát hơn.

Tăng tiết androgen là rối loạn nội tiết có thể tiến triển âm thầm nhưng để lại nhiều hệ quả lâu dài cho da, tóc, chuyển hóa và khả năng sinh sản nếu không được nhận diện sớm. Việc hiểu rõ nguyên nhân, chú ý các dấu hiệu dễ bị bỏ qua và áp dụng chiến lược kiểm soát toàn diện – từ thay đổi lối sống đến theo dõi và can thiệp y khoa đúng thời điểm – là chìa khóa giúp ổn định nội tiết, hạn chế tái phát và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Nguồn tham khảo:

• https://academic.oup.com/jcem/article/103/3/1214/4801236
• https://www.nature.com/articles/s41598-025-26718-2
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38237611/