Khó chịu trong người hay cáu gắt: Cảnh báo nội tiết có vấn đề

Khó chịu trong người hay cáu gắt không chỉ do áp lực cuộc sống mà còn là dấu hiệu cho thấy nội tiết tố nữ đang mất cân bằng. Tình trạng này thường xuất hiện ở nhiều giai đoạn như dậy thì, tiền kinh nguyệt, sau sinh hay tiền mãn kinh, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng sống nếu kéo dài.

Vì sao phụ nữ dễ cáu gắt hơn khi nội tiết mất cân bằng?

Tình trạng khó chịu trong người hay cáu gắt ở phụ nữ có mối liên hệ chặt chẽ với sự mất cân bằng nội tiết tố, đặc biệt là estrogen và progesterone – hai hormone giữ vai trò điều hòa cảm xúc và hoạt động của hệ thần kinh.

Estrogen suy giảm ảnh hưởng trực tiếp đến cảm xúc

Estrogen không chỉ tham gia vào chức năng sinh sản mà còn tác động mạnh đến não bộ, giúp duy trì cảm giác thư giãn, ổn định tinh thần. Khi estrogen suy giảm hoặc biến động thất thường, não bộ giảm tiết serotonin – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác vui vẻ, từ đó khiến phụ nữ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, bứt rứt, khó chịu trong người và hay cáu gắt vô cớ.

Theo nghiên cứu “Ảnh hưởng của tương tác estrogen-serotonin đến tâm trạng và nhận thức” (NIH, 2005), thử nghiệm trên người, đặc biệt là phụ nữ mãn kinh đang điều trị bằng estrogen, đã cung cấp một số bằng chứng hỗ trợ cho những phát hiện này và xác định được các trường hợp thay đổi tâm trạng hoặc nhận thức đi kèm với những thay đổi trong chức năng serotonin và tình trạng hormone. 

Progesterone mất cân bằng làm tăng lo âu, dễ nổi nóng

Progesterone có tác dụng an thần nhẹ, giúp cơ thể thư giãn và ngủ sâu hơn. Khi hormone này giảm, phụ nữ thường cảm thấy mệt mỏi, ngủ kém, tâm trạng bất ổn, dẫn đến phản ứng cảm xúc quá mức, dễ nóng giận và thiếu kiên nhẫn trong sinh hoạt hằng ngày.

Nội tiết rối loạn làm tăng phản ứng với stress

Sự mất cân bằng nội tiết khiến cơ thể nhạy cảm hơn với stress. Những tác động nhỏ từ môi trường, công việc hay gia đình cũng có thể tạo áp lực cho phụ nữ, khiến cảm giác căng thẳng và bức bối dễ xuất hiện. Tâm trạng vì thế trở nên nhạy cảm hơn, dẫn đến tình trạng hay cáu gắt, khó kiểm soát cảm xúc dù bản thân không hề mong muốn.

Rối loạn nội tiết kéo theo nhiều triệu chứng khó chịu khác

Ngoài thay đổi tâm trạng, mất cân bằng nội tiết còn gây ra các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, đau đầu, rối loạn giấc ngủ, tăng hoặc giảm cân bất thường. Những yếu tố này cộng hưởng với nhau khiến phụ nữ luôn trong trạng thái khó chịu trong người, làm nguy cơ cáu gắt, nóng nảy ngày càng gia tăng.

Tóm lại, khi nội tiết tố không ổn định, hệ thần kinh và cảm xúc của phụ nữ cũng bị ảnh hưởng theo. Đây là lý do vì sao nhiều chị em cảm thấy mình “dễ nổi nóng hơn trước”, dù không có thay đổi lớn trong cuộc sống.

Những giai đoạn phụ nữ dễ khó chịu, cáu gắt do nội tiết

Khó chịu trong người hay cáu gắt không xuất hiện ngẫu nhiên mà thường liên quan đến những thời điểm nội tiết tố biến động mạnh. Ở các giai đoạn đặc biệt của cuộc đời, phụ nữ dễ gặp tình trạng này hơn nếu không được chăm sóc đúng cách.

Giai đoạn dậy thì: Khi bước vào tuổi dậy thì, nội tiết tố bắt đầu thay đổi mạnh mẽ nhưng chưa ổn định. Estrogen tăng nhanh khiến cảm xúc dao động thất thường, phụ nữ dễ cáu gắt, nhạy cảm và khó kiểm soát tâm trạng.

Trước và trong kỳ kinh nguyệt: Giai đoạn tiền kinh nguyệt, estrogen và progesterone sụt giảm đột ngột. Điều này khiến nhiều chị em rơi vào trạng thái khó chịu trong người, dễ bực bội, cáu gắt, kèm theo mệt mỏi và đau tức ngực.

Sau sinh: Sau khi sinh, nội tiết tố nữ giảm mạnh trong thời gian ngắn. Cùng với thiếu ngủ và áp lực chăm con, phụ nữ sau sinh thường dễ căng thẳng, cáu gắt, thậm chí rơi vào trầm cảm nếu không được chăm sóc đúng cách.

Giai đoạn tiền mãn kinh – mãn kinh: Đây là thời kỳ nội tiết suy giảm rõ rệt và kéo dài. Phụ nữ thường xuyên gặp các biểu hiện như nóng nảy, bốc hỏa, mất ngủ, khó chịu trong người hay cáu gắt, ảnh hưởng lớn đến công việc và các mối quan hệ.

Khi căng thẳng kéo dài hoặc sinh hoạt thất thường: Stress, thiếu ngủ, ăn uống kém lành mạnh làm rối loạn trục nội tiết – thần kinh. Dù không ở giai đoạn sinh lý đặc biệt, phụ nữ vẫn có thể trở nên dễ cáu gắt và mệt mỏi kéo dài.

Cáu gắt kéo dài do nội tiết gây hậu quả gì?

Tình trạng cáu gắt kéo dài do rối loạn nội tiết không chỉ ảnh hưởng cảm xúc mà còn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe và cuộc sống của phụ nữ.

• Ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần: Tình trạng cáu gắt kéo dài khiến phụ nữ dễ rơi vào lo âu, stress mạn tính, giảm khả năng kiểm soát cảm xúc. Lâu dần có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm, rối loạn giấc ngủ và suy giảm chất lượng cuộc sống.
• Gây rối loạn sức khỏe thể chất: Nội tiết mất cân bằng không được cải thiện có thể dẫn đến mệt mỏi kéo dài, đau đầu, suy nhược cơ thể, rối loạn kinh nguyệt, tăng hoặc giảm cân bất thường, ảnh hưởng đến tim mạch và hệ miễn dịch.
• Làm suy giảm các mối quan hệ: Việc thường xuyên nóng nảy, khó chịu trong người hay cáu gắt khiến phụ nữ dễ xung đột với người thân, đồng nghiệp. Các mối quan hệ gia đình, xã hội vì thế cũng trở nên căng thẳng và xa cách hơn.
• Ảnh hưởng đến công việc và hiệu suất sống: Cáu gắt kéo dài làm giảm khả năng tập trung, dễ mất kiên nhẫn và đưa ra quyết định cảm tính. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công việc và sự tự tin trong cuộc sống hằng ngày.
• Đẩy nhanh quá trình lão hóa nội tiết: Nếu không được can thiệp sớm, rối loạn nội tiết kéo dài có thể khiến các triệu chứng tiền mãn kinh xuất hiện sớm hơn, làm suy giảm sức khỏe sinh lý và sắc vóc của phụ nữ.

Làm gì khi thường xuyên khó chịu trong người, hay cáu gắt?

Khi tình trạng khó chịu trong người hay cáu gắt xảy ra thường xuyên, phụ nữ không nên chỉ chịu đựng hay đổ lỗi cho áp lực cuộc sống. Việc chủ động điều chỉnh lối sống và chăm sóc nội tiết sớm sẽ giúp cải thiện cảm xúc và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Điều chỉnh lối sống để ổn định nội tiết

Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và cân bằng thời gian làm việc – nghỉ ngơi giúp hormone được điều hòa tốt hơn. Bên cạnh đó, nên duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, thiền để giảm stress – yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng cáu gắt.

Theo bài nghiên cứu “Tác động của thiếu ngủ đến cân bằng nội tiết tố và sức khỏe phụ nữ” (Fisioterapia, 2024), thực hiện nghiên cứu trên 120 phụ nữ trong độ tuổi từ 25 đến 45 tuổi ở Tây Bengal, chia làm 2 nhóm gồm những phụ nữ ngủ từ 7-9 giờ/đêm và nhóm thứ hai gồm những phụ nữ thiếu ngủ (ít hơn 6 giờ/đêm). Kết quả xét nghiệm máu cho thấy nhóm ngủ thiếu có rối loạn các hormone quan trọng, gồm cortisol, melatonin, estrogen, progesterone. 

Ăn uống lành mạnh, hỗ trợ cân bằng hormone

Chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám và thực phẩm chứa phytoestrogen tự nhiên như đậu nành, mè, hạt lanh có thể giúp hỗ trợ nội tiết nữ. Hạn chế đồ ngọt, rượu bia, cà phê và thức ăn nhiều dầu mỡ để tránh làm rối loạn hormone.

Học cách kiểm soát cảm xúc và giảm căng thẳng

Thường xuyên khó chịu trong người hay cáu gắt có thể được cải thiện nếu phụ nữ chủ động giải tỏa cảm xúc tiêu cực. Việc chia sẻ với người thân, thư giãn tinh thần, duy trì các hoạt động yêu thích sẽ giúp ổn định tâm trạng và giảm bốc hỏa, nóng nảy.

Bổ sung sản phẩm hỗ trợ nội tiết

Trong trường hợp đã điều chỉnh lối sống nhưng tình trạng cáu gắt vẫn kéo dài, phụ nữ có thể cân nhắc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ nội tiết có nguồn gốc rõ ràng, thành phần an toàn. Tuy nhiên, các sản phẩm này chỉ mang tính hỗ trợ, không nên lạm dụng hoặc tự ý dùng kéo dài mà không có tư vấn chuyên môn.

Xét nghiệm nội tiết

Phụ nữ nên đi xét nghiệm nội tiết khi tình trạng cáu gắt, khó chịu trong người kéo dài nhiều tháng, kèm theo các dấu hiệu như rối loạn kinh nguyệt, mất ngủ, bốc hỏa, giảm ham muốn hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân. Việc xét nghiệm giúp xác định chính xác mức độ rối loạn hormone, từ đó có hướng điều trị và bổ sung phù hợp.

Tóm lại, việc kết hợp điều chỉnh lối sống, dinh dưỡng hợp lý và can thiệp y tế khi cần thiết là giải pháp hiệu quả để cải thiện tình trạng khó chịu trong người hay cáu gắt, giúp phụ nữ lấy lại sự cân bằng và chất lượng cuộc sống.

Tài liệu tham khảo:

• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15886402/ 
• https://cuestionesdefisioterapia.com/index.php/es/article/view/1490