Thiếu protein gây bệnh gì: Nhân tố âm thầm tàn phá làn da

Thiếu protein gây bệnh gì? Thiếu loại vitamin này không chỉ làm suy giảm khối cơ, miễn dịch mà còn ảnh hưởng rõ rệt đến cấu trúc da, khả năng tái tạo tế bào và tốc độ lão hóa. 

Thiếu protein là gì?

Thiếu protein là tình trạng cơ thể không được cung cấp đủ lượng protein cần thiết để duy trì các chức năng sinh lý quan trọng như xây dựng tế bào, tổng hợp enzyme, hormone và tái tạo mô. Protein đóng vai trò nền tảng trong cấu trúc cơ bắp, da, tóc, móng và hệ miễn dịch, vì vậy khi thiếu hụt, nhiều cơ quan sẽ bị ảnh hưởng đồng thời.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nhu cầu protein trung bình của người trưởng thành khỏe mạnh là 0,8 g/kg trọng lượng cơ thể/ngày, tuy nhiên con số này có thể tăng lên ở người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người vận động nhiều hoặc đang phục hồi bệnh lý. Khi lượng protein nạp vào thấp hơn nhu cầu này trong thời gian dài, cơ thể buộc phải phân giải mô cơ để cung cấp axit amin cho các hoạt động sống thiết yếu.

Điều đáng lưu ý là thiếu protein không chỉ xảy ra ở người ăn uống thiếu thốn, mà còn phổ biến ở người ăn kiêng kéo dài, ăn chay không cân đối hoặc ưu tiên tinh bột – chất béo nhưng thiếu đạm chất lượng cao.

Thiếu protein gây bệnh gì

Các nghiên cứu y học cho thấy thiếu protein không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa và miễn dịch mà còn gây ra những bệnh lý cụ thể, trong đó làn da là một trong những cơ quan chịu tác động sớm và rõ rệt nhất. Dưới đây là các bệnh và rối loạn điển hình liên quan trực tiếp đến tình trạng thiếu protein, được trình bày rõ ràng theo từng nhóm.

Suy dinh dưỡng protein – năng lượng (Protein-energy malnutrition)

Suy dinh dưỡng protein – năng lượng là bệnh lý điển hình nhất do thiếu protein kéo dài. Tình trạng này làm cơ thể giảm tổng hợp albumin, dẫn đến phù, suy nhược và giảm khả năng hồi phục mô. Theo The American Journal of Clinical Nutrition (2017), người bị suy dinh dưỡng protein có nồng độ albumin thấp hơn người bình thường 15–30%, làm da nhợt nhạt, mỏng và kém đàn hồi.

Kwashiorkor và marasmus (thể nặng của thiếu protein)

Ở mức độ nặng, thiếu protein có thể gây kwashiorkor hoặc marasmus. Kwashiorkor đặc trưng bởi phù, tổn thương da dạng bong vảy, thay đổi sắc tố da. Marasmus gây sụt cân nghiêm trọng và teo cơ. Báo cáo của WHO (2007) cho thấy các bệnh này liên quan trực tiếp đến rối loạn cấu trúc collagen và keratin, khiến da dễ tổn thương và chậm lành.

Rối loạn cấu trúc da và lão hóa da sớm

Thiếu protein làm giảm khả năng tổng hợp collagen và elastin – nền tảng của làn da khỏe mạnh. Nghiên cứu của Proksch et al. (Skin Pharmacology and Physiology, 2014) ghi nhận tốc độ tổng hợp collagen type I giảm khoảng 30% ở người thiếu protein, dẫn đến da chảy xệ, xuất hiện nếp nhăn sớm và mất độ đàn hồi. Ngoài ra, thiếu protein còn làm tăng stress oxy hóa, thúc đẩy quá trình lão hóa da và làm giảm khả năng sửa chữa tổn thương tế bào da.

Suy yếu hàng rào bảo vệ da và viêm da mạn tính

Protein là thành phần quan trọng trong lớp sừng của da. Khi thiếu protein, hàng rào bảo vệ da bị suy yếu, làm tăng mất nước qua biểu bì (TEWL). Nghiên cứu đăng trên British Journal of Dermatology (2018) cho thấy TEWL có thể tăng tới 20% ở người thiếu protein, làm da khô, dễ kích ứng và tăng nguy cơ viêm da mạn tính.

Chậm lành vết thương và tăng nguy cơ nhiễm trùng da

Thiếu protein làm giảm tổng hợp collagen mới tại vị trí tổn thương và suy giảm miễn dịch tại chỗ. Theo nghiên cứu của Stechmiller (Advances in Skin & Wound Care, 2010), người thiếu protein có thời gian lành vết thương kéo dài hơn 25–40%, đồng thời tăng nguy cơ nhiễm trùng da.

Rụng tóc, móng giòn và thay đổi sắc tố da

Tóc và móng được cấu tạo chủ yếu từ keratin – một loại protein. Khi thiếu protein, cơ thể ưu tiên protein cho các cơ quan sống còn, dẫn đến rụng tóc lan tỏa, móng tay dễ gãy và da xỉn màu. 

Thiếu protein không chỉ gây suy dinh dưỡng mà còn dẫn đến hàng loạt bệnh lý và rối loạn da liễu. Việc đảm bảo đủ protein trong khẩu phần hàng ngày là yếu tố cốt lõi để bảo vệ sức khỏe và duy trì làn da khỏe mạnh từ bên trong.

 Những triệu chứng khi thiếu protein

Triệu chứng thiếu protein thường không xuất hiện ồ ạt mà tiến triển âm thầm theo thời gian, khiến nhiều người dễ bỏ qua. Các dấu hiệu phổ biến có thể nhận biết gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, giảm năng lượng và sức bền
• Giảm khối cơ và yếu cơ
• Da khô, sạm và kém đàn hồi
• Chậm lành vết thương
• Tóc dễ gãy rụng, móng tay giòn và dễ gãy
• Phù nhẹ vùng mặt và chi dưới

Nhận biết sớm những triệu chứng trên giúp phát hiện tình trạng thiếu protein kịp thời và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng trước khi ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và làn da.

Nhóm đối tượng dễ bị thiếu protein

Không phải ai cũng có nguy cơ thiếu protein như nhau. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhưng thường bị bỏ sót trong thực hành lâm sàng.

• Người cao tuổi: Đây là nhóm dễ thiếu protein do giảm cảm giác thèm ăn và giảm hấp thu. Nghiên cứu của Bauer et al. (Clinical Nutrition, 2013) cho thấy hơn 30% người trên 65 tuổi không đạt nhu cầu protein khuyến nghị.
• Người ăn chay trường hoặc ăn thuần thực vật: Nếu không kết hợp đa dạng nguồn đạm nhóm này cũng dễ thiếu axit amin thiết yếu. Điều này ảnh hưởng rõ đến chất lượng da và tốc độ tái tạo mô.
• Người ăn kiêng giảm cân nhanh, phụ nữ sau sinh, người mắc bệnh tiêu hóa mạn tính: Đây cũng là nhóm nguy cơ cao cần được đánh giá dinh dưỡng kỹ lưỡng.

Những thói quen âm thầm gây thiếu protein mà bạn không ngờ tới

Nhiều người cho rằng chỉ cần ăn đủ no là đã đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng. Tuy nhiên trên thực tế chất lượng khẩu phần mới là yếu tố quyết định lượng protein cơ thể nhận được. Những thói quen dưới đây có thể âm thầm dẫn đến thiếu protein:

• Giảm đạm để “nhẹ bụng” hoặc “đẹp da”: Việc cắt giảm thực phẩm giàu protein trong thời gian dài có thể làm gián đoạn quá trình tái tạo mô và collagen, gây tác động ngược đến sức khỏe làn da.
• Ưu tiên tinh bột tinh chế, đồ ngọt và chất béo: Chế độ ăn giàu cơm trắng, bánh ngọt, đồ chiên rán nhưng thiếu nguồn đạm chất lượng khiến tổng lượng protein nạp vào không đủ cho nhu cầu của cơ thể.
• Ăn kiêng kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh: Các chế độ ăn kiêng cực đoan thường hạn chế protein, làm tăng nguy cơ mất cơ và suy giảm chất lượng da.
• Bỏ bữa hoặc ăn không đủ bữa chính: Thói quen bỏ bữa sáng hoặc tối giản bữa tối khiến tổng lượng protein trong ngày bị thiếu hụt mà người ăn khó nhận ra.
• Ăn chay hoặc thuần thực vật nhưng không cân đối: Nếu không kết hợp đa dạng nguồn đạm thực vật, cơ thể dễ thiếu axit amin thiết yếu cần cho da và các mô.

Như vậy mọi nghiên cứu phổ biến đều cho thấy thắc mắc thiếu protein gây bệnh gì không còn là vấn đề riêng của mỗi người mà nó tác động rõ rệt đến chất lượng da. Da xỉn màu, chậm phục hồi và lão hóa sớm có thể bắt nguồn từ thiếu protein kéo dài. Duy trì khẩu phần đủ đạm là yếu tố then chốt để giữ làn da khỏe mạnh lâu dài.

Tài liệu tham khảo:

• World Health Organization (2007). Protein and amino acid requirements in human nutrition.
• Proksch E. et al. (2014). Role of nutrition in skin health. Skin Pharmacology and Physiology.
• Watson R.E.B., Schwarze H.P. (2019). Aging skin and protein metabolism. Journal of Investigative Dermatology.
• Bauer J. et al. (2013). Evidence-based recommendations for optimal dietary protein intake in older people. Clinical Nutrition.
• American Journal of Clinical Nutrition (2017). Protein malnutrition and systemic effects.