Vai trò của hệ miễn dịch trong phát hiện tế bào ung thư sớm

Hệ miễn dịch không chỉ là “lá chắn” bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn, virus mà còn giữ vai trò thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng trong việc phát hiện tế bào ung thư sớm và tiêu diệt chúng. Thông qua cơ chế giám sát miễn dịch, cơ thể có thể nhận diện những tế bào bất thường ngay từ giai đoạn đầu, ngăn chặn chúng phát triển thành khối u nguy hiểm.

Vai trò của hệ miễn dịch trong phát hiện ung thư

Hệ miễn dịch không chỉ bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn, virus mà còn đóng vai trò như một “hệ thống giám sát sinh học” giúp phát hiện tế bào ung thư sớm ngay từ khi chúng mới hình thành. Trong cơ thể khỏe mạnh, mỗi ngày có thể xuất hiện hàng nghìn tế bào bất thường do đột biến gen, nhưng phần lớn đã bị hệ miễn dịch nhận diện và loại bỏ trước khi phát triển thành khối u.

Các tế bào miễn dịch như tế bào T gây độc (CD8+ T cell), tế bào NK (Natural Killer) và đại thực bào có khả năng nhận diện những dấu hiệu “lạ” trên bề mặt tế bào ung thư, gọi là kháng nguyên ung thư. Khi phát hiện, chúng sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch để tiêu diệt tế bào bất thường.

Theo nghiên cứu công bố trên Nature Reviews Cancer, hệ miễn dịch có thể tiêu diệt tới 90% tế bào ung thư mới hình thành trước khi chúng kịp nhân lên và gây bệnh. Điều này cho thấy vai trò then chốt của miễn dịch trong giai đoạn sớm của ung thư.

Khi khả năng phát hiện tế bào ung thư sớm của hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả, tế bào ung thư sẽ bị loại bỏ ngay từ giai đoạn vi mô, chưa hình thành khối u rõ rệt. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, nếu ung thư được phát hiện và can thiệp ở giai đoạn sớm, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt 80 – 90%, cao hơn rất nhiều so với giai đoạn muộn (chỉ khoảng 20–30% tùy loại ung thư).

Ở những người suy giảm miễn dịch (người cao tuổi, bệnh nhân HIV, người dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài), khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư giảm rõ rệt. Nhóm đối tượng này có nguy cơ mắc ung thư cao gấp 2–3 lần so với người có hệ miễn dịch khỏe mạnh.

Điều này lý giải vì sao việc duy trì hệ miễn dịch tốt thông qua lối sống lành mạnh, dinh dưỡng đầy đủ và tầm soát sức khỏe định kỳ có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa ung thư.

Các tế bào miễn dịch then chốt nhận nhiệm vụ phát hiện sớm tế bào ung thư

Hệ miễn dịch hoạt động như một mạng lưới giám sát sinh học tinh vi, trong đó nhiều loại tế bào chuyên biệt phối hợp để phát hiện tế bào ung thư sớm và loại bỏ chúng trước khi hình thành khối u rõ rệt. Các tế bào đó là:

• Tế bào NK (Natural Killer) – “lính gác” tuyến đầu: Tế bào NK thuộc nhóm tế bào bạch cầu của miễn dịch bẩm sinh, có khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư mà không cần tiếp xúc trước với kháng nguyên. NK đặc biệt nhạy cảm với các tế bào có biểu hiện giảm hoặc mất phân tử MHC I – một dấu hiệu thường gặp ở tế bào ung thư. Nghiên cứu đăng trên Nature Immunology cho thấy: người có hoạt tính tế bào NK thấp có nguy cơ mắc ung thư cao hơn 2–3 lần so với người có hoạt tính NK bình thường.
• Đại thực bào và tế bào tua (Dendritic cells) – bộ phận “phát hiện và báo động”: Đại thực bào và tế bào tua đóng vai trò phát hiện sớm các tế bào bất thường, sau đó “trình diện” kháng nguyên ung thư cho hệ miễn dịch thích ứng. Tế bào tua được xem là tế bào trình diện kháng nguyên mạnh nhất, có thể kích hoạt hàng triệu tế bào T đặc hiệu chỉ từ một lượng nhỏ kháng nguyên ung thư.
• Tế bào T gây độc (CD8+ T cells) – lực lượng tiêu diệt chính xác: Sau khi được kích hoạt, tế bào T gây độc trở thành lực lượng chủ lực trong việc tế bào bạch cầu tiêu diệt tế bào ung thư một cách chọn lọc. Khối u có mật độ tế bào T CD8+ xâm nhập cao thường có tiên lượng sống tốt hơn 20–40% so với khối u ít tế bào T. Tế bào T có khả năng ghi nhớ miễn dịch, giúp cơ thể phản ứng nhanh hơn nếu tế bào ung thư tái xuất hiện, góp phần ngăn ngừa tái phát.

Điểm mấu chốt không nằm ở một loại tế bào riêng lẻ mà là sự phối hợp nhịp nhàng giữa NK, đại thực bào, tế bào tua và tế bào T. Khi hệ miễn dịch khỏe mạnh, quá trình phát hiện tế bào ung thư sớm có thể diễn ra ngay từ khi tế bào mới xuất hiện những đột biến đầu tiên, trước cả khi gây triệu chứng lâm sàng.

Những liệu pháp giúp kìm hãm tế bào ung thư từ góc độ miễn dịch

Từ góc nhìn miễn dịch học, ung thư không chỉ là sự tăng sinh mất kiểm soát của tế bào bất thường mà còn là cuộc “đấu trí” kéo dài giữa khối u và hệ miễn dịch. Khi cơ chế phát hiện tế bào ung thư sớm hoạt động hiệu quả, cơ thể có thể kìm hãm hoặc tiêu diệt tế bào ung thư ngay từ giai đoạn đầu. Hiện nay, nhiều liệu pháp điều trị đã được phát triển nhằm tăng cường vai trò này của hệ miễn dịch.

Liệu pháp miễn dịch đặc hiệu (Immunotherapy)

Liệu pháp miễn dịch là bước tiến lớn trong điều trị ung thư hiện đại. Thay vì tấn công trực tiếp khối u như hóa trị hay xạ trị, phương pháp này kích hoạt khả năng tự nhiên của hệ miễn dịch.

• Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (immune checkpoint inhibitors) giúp “gỡ phanh” cho tế bào T, cho phép tế bào bạch cầu tiêu diệt tế bào ung thư hiệu quả hơn. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), ở một số loại ung thư như melanoma hay ung thư phổi không tế bào nhỏ, tỷ lệ sống thêm 5 năm của bệnh nhân dùng liệu pháp này tăng từ khoảng 15–20% lên trên 40%.
• Liệu pháp tế bào CAR-T: tế bào T của bệnh nhân được biến đổi gene để nhận diện kháng nguyên đặc hiệu trên tế bào ung thư. Trong điều trị một số bệnh ung thư máu, tỷ lệ đáp ứng hoàn toàn có thể đạt 60–80%.

Vaccine ung thư và kháng thể đơn dòng

Vaccine ung thư không chỉ mang ý nghĩa phòng bệnh mà còn hỗ trợ điều trị bằng cách “huấn luyện” hệ miễn dịch nhận diện kháng nguyên khối u. Bên cạnh đó, kháng thể đơn dòng gắn đặc hiệu vào tế bào ung thư, đánh dấu để hệ miễn dịch nhận biết và tiêu diệt. Các nghiên cứu cho thấy kháng thể đơn dòng có thể giúp giảm kích thước khối u ở khoảng 30–50% bệnh nhân tùy loại ung thư và giai đoạn.

Vận động vừa sức – kích hoạt miễn dịch tự nhiên

Hoạt động thể chất nhẹ đến trung bình như đi bộ nhanh, yoga, đạp xe hoặc tập thở giúp cải thiện tuần hoàn máu, tăng khả năng oxy hóa mô và hỗ trợ các tế bào miễn dịch lưu thông tốt hơn. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), người duy trì vận động đều đặn 150 phút/tuần có thể giảm nguy cơ tái phát và cải thiện thể trạng rõ rệt trong quá trình điều trị.

Dinh dưỡng hỗ trợ miễn dịch – nền tảng lâu dài

Bên cạnh các liệu pháp y học, chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh. Nhiều người quan tâm “ăn gì để tiêu diệt tế bào ung thư?”, thực tế không có thực phẩm nào “chữa khỏi” ung thư, nhưng một số nhóm thực phẩm sau có thể hỗ trợ miễn dịch và giảm viêm:

• Rau xanh đậm, trái cây giàu chất chống oxy hóa (vitamin C, E, polyphenol) giúp bảo vệ tế bào miễn dịch.
• Thực phẩm giàu omega-3 (cá béo, hạt lanh) có thể giảm viêm mạn tính – yếu tố liên quan đến sự tiến triển ung thư.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chế độ ăn lành mạnh có thể giúp giảm 30–40% nguy cơ mắc một số loại ung thư phổ biến. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người bệnh ung thư rơi vào tình trạng mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, khiến việc ăn uống không đảm bảo đủ năng lượng và vi chất.

Trong những trường hợp này, dinh dưỡng bằng đường truyền được xem là giải pháp hỗ trợ quan trọng. Các gói bổ sung vi chất qua đường tĩnh mạch với vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa được đưa trực tiếp vào máu, giúp cơ thể hấp thu nhanh, giảm gánh nặng cho đường tiêu hóa và hỗ trợ phục hồi thể lực.

Đây cũng là hướng tiếp cận mà liệu pháp Buffet Vitamins đang được nhiều người lựa chọn như một phương án bổ sung, đặc biệt khi ăn uống kém hoặc cần tăng cường vi chất trong giai đoạn cơ thể suy nhược.

Phát hiện tế bào ung thư sớm chính là “chìa khóa vàng” giúp nâng cao hiệu quả điều trị và kéo dài thời gian sống cho người bệnh. Khi hệ miễn dịch được duy trì khỏe mạnh, cơ thể có khả năng nhận diện và loại bỏ các tế bào bất thường ngay từ giai đoạn khởi phát, trước khi chúng phát triển thành khối u nguy hiểm.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

• Cancer and the Immune System
• Hallmarks of cancer: the next generation.
• Recent advances in understanding immune phenotypes of thyroid carcinomas: prognostication and emerging therapies – PubMed
• Targeting natural killer cells and natural killer T cells in cancer | Nature Reviews Immunology
• Type, density, and location of immune cells within human colorectal tumors predict clinical outcome – PubMed