Polysaccharide – Hoạt chất vàng giúp tăng cường hệ miễn dịch

Polysaccharide là các hợp chất carbohydrate phức tạp có trong nấm, thảo dược và một số loại thực phẩm giàu chất xơ. Chúng không chỉ cung cấp năng lượng mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích và điều hòa hệ miễn dịch, giúp cơ thể tăng cường khả năng chống lại vi khuẩn, virus và các tác nhân gây hại. 

Polysaccharide là gì?

Polysaccharide là một loại carbohydrate phức tạp, bao gồm nhiều phân tử đường đơn (monosaccharide) liên kết với nhau thành chuỗi dài. Khác với đường đơn hoặc đường đôi, polysaccharide có cấu trúc lớn và đa dạng, nhờ đó chúng thực hiện nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể.

Trong tự nhiên, polysaccharide thường xuất hiện trong thực vật, nấm, vi sinh vật và một số loại hải sản. Một số ví dụ phổ biến bao gồm:

• Tinh bột (starch): Nguồn năng lượng chính trong lúa, khoai, ngô.
• Cellulose: Thành phần cấu trúc trong thành tế bào thực vật, giúp tăng cường tiêu hóa nhờ chất xơ.
• Glycogen: Dạng dự trữ năng lượng trong gan và cơ bắp của động vật.
• Polysaccharide sinh học hoạt tính: Như β-glucan trong nấm, có tác dụng kích thích và điều hòa hệ miễn dịch.

Về chức năng, polysaccharide không chỉ cung cấp năng lượng mà còn tham gia vào nhiều quá trình sinh học quan trọng, từ bảo vệ tế bào, hỗ trợ tiêu hóa đến tăng cường khả năng miễn dịch. Nhờ cấu trúc đa dạng, chúng có thể tương tác với hệ thống miễn dịch, kích hoạt các tế bào bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn, virus và các tác nhân gây hại.

Polysaccharide gồm những chất nào?

Thực tế, Polysaccharide được tạo thành từ nhiều phân tử đường đơn liên kết với nhau. Chúng tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, tùy theo nguồn gốc và chức năng sinh học. Dưới đây là các loại polysaccharide phổ biến và đặc điểm của từng loại:

• Tinh bột (Starch): Tinh bột là polysaccharide phổ biến nhất trong thực vật, có nhiều trong lúa, khoai, ngô, và các loại ngũ cốc. Chức năng chính của tinh bột là dự trữ năng lượng cho cây. Khi con người tiêu thụ, tinh bột được phân giải thành glucose, cung cấp năng lượng cho cơ thể hoạt động. Tinh bột cũng là nguồn carbohydrate chính trong chế độ ăn hàng ngày, giúp duy trì năng lượng ổn định cho các hoạt động cơ thể.
• Glycogen: Glycogen là dạng dự trữ năng lượng trong cơ thể động vật, chủ yếu tập trung ở gan và cơ bắp. Khi cơ thể cần năng lượng nhanh, glycogen được phân giải thành glucose để cung cấp ngay cho tế bào. Nhờ glycogen, cơ thể có thể duy trì mức đường huyết ổn định và cung cấp năng lượng cho các hoạt động thể lực, đặc biệt là khi cơ thể phải vận động mạnh hoặc thiếu nguồn năng lượng ngay lập tức.
• Cellulose: Cellulose là thành phần cấu trúc chính của thành tế bào thực vật, có nhiều trong rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và các loại thực vật giàu chất xơ. Con người không tiêu hóa được cellulose, nhưng chúng rất quan trọng cho hệ tiêu hóa. Cellulose giúp tăng cường nhu động ruột, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh và giảm nguy cơ táo bón. Ngoài ra, chất xơ từ cellulose còn giúp điều hòa lượng đường huyết và cholesterol trong máu.
• Chitin: Chitin là polysaccharide có trong vỏ của tôm, cua, côn trùng và một số loài nấm. Chitin giúp cấu trúc và bảo vệ cơ thể sinh vật khỏi tác nhân bên ngoài. Trong nghiên cứu sinh học, chitin và các dẫn xuất của nó được chứng minh có khả năng kích thích miễn dịch, hỗ trợ cơ thể nhận diện và phản ứng với các tác nhân gây bệnh.
• Polysaccharide sinh học hoạt tính (Bioactive Polysaccharide): Đây là nhóm polysaccharide đặc biệt quan trọng với sức khỏe con người, bao gồm các hợp chất như β-glucan (có trong nấm và yến mạch), arabinogalactan, fucoidan… Những polysaccharide này không chỉ cung cấp năng lượng mà còn tăng cường và điều hòa hệ miễn dịch, chống viêm, hỗ trợ sức khỏe tim mạch và phòng ngừa nhiễm trùng. Chúng thường được ứng dụng trong thực phẩm chức năng và các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe.

Vai trò của polysaccharide với hệ miễn dịch

Polysaccharide có trong nhiều loại thực phẩm và thảo dược như nấm, rong biển, yến mạch, và các loại quả có múi. Chúng không chỉ cung cấp năng lượng mà còn là những “chất điều hòa” quan trọng của hệ miễn dịch, giúp cơ thể tăng cường khả năng phòng bệnh và điều chỉnh phản ứng viêm.

Kích thích hoạt động của tế bào miễn dịch

Polysaccharide có khả năng kích hoạt các tế bào miễn dịch quan trọng như đại thực bào (macrophage), tế bào NK (natural killer) và tế bào T. Khi tiếp xúc với polysaccharide, các tế bào này trở nên năng động hơn, nhận diện và tiêu diệt vi khuẩn, virus hoặc tế bào bất thường hiệu quả hơn.

Nghiên cứu của Xu và cộng sự (2017, Journal of Immunology Research) cho thấy polysaccharide từ nấm Reishi làm tăng hoạt động của đại thực bào và tế bào NK ở chuột, giúp cơ thể phản ứng nhanh hơn với các tác nhân gây bệnh.

Tăng sản xuất cytokine và kháng thể

Polysaccharide còn thúc đẩy cơ thể sản xuất các cytokine – phân tử tín hiệu quan trọng trong hệ miễn dịch – và giúp các tế bào B sản xuất kháng thể. Kháng thể giống như “vũ khí chuyên dụng” chống lại virus và vi khuẩn, giúp cơ thể tự bảo vệ một cách hiệu quả hơn.

 Schepetkin và Quinn (2006, International Immunopharmacology) chứng minh rằng polysaccharide từ nấm Shiitake (Lentinan) làm tăng sản xuất interleukin-2 (IL-2) và interferon-gamma (IFN-γ), hai cytokine quan trọng giúp tế bào T hoạt động hiệu quả hơn.

 Điều hòa phản ứng miễn dịch

Polysaccharide là nhóm hợp chất sinh học đặc biệt, có khả năng tương tác trực tiếp với hệ miễn dịch theo nhiều cơ chế tinh vi. Không chỉ đơn giản “kích thích” các tế bào miễn dịch như đại thực bào, tế bào T hay tế bào NK, polysaccharide còn đóng vai trò như “bộ điều khiển cân bằng” phản ứng miễn dịch. Chúng giúp tăng cường khả năng nhận diện và loại bỏ mầm bệnh, đồng thời hạn chế tình trạng viêm quá mức – vốn là nguyên nhân dẫn đến tổn thương mô và các bệnh lý tự miễn.

Polysaccharide có thể điều chỉnh sự tiết cytokine, cân bằng giữa các tín hiệu gây viêm (pro-inflammatory) và chống viêm (anti-inflammatory). Nhờ đó, chúng không chỉ giúp hệ miễn dịch phản ứng kịp thời trước các tác nhân xâm nhập mà còn giảm nguy cơ “bùng nổ phản ứng viêm” gây hại cho cơ thể. Đây chính là lý do các hợp chất polysaccharide thường được nghiên cứu và ứng dụng trong hỗ trợ điều trị các bệnh viêm mạn tính, rối loạn tự miễn, đồng thời nâng cao khả năng miễn dịch tổng thể.

8 polysaccharide bạn nên biết

Polysaccharide là các carbohydrate phức tạp, được tạo thành từ nhiều đơn vị đường liên kết với nhau. Chúng không chỉ cung cấp năng lượng mà còn có vai trò quan trọng trong hỗ trợ miễn dịch, chống oxy hóa, và duy trì sức khỏe tổng thể. Dưới đây là 8 loại polysaccharide phổ biến bạn nên biết:

• Beta-glucan: Beta-glucan là polysaccharide được tìm thấy trong yến mạch, lúa mạch, nấm và men. Nó nổi bật với khả năng tăng cường hệ miễn dịch, giảm cholesterol xấu và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Beta-glucan có thể giúp cải thiện phản ứng kháng viêm trong cơ thể.
• Chitin và Chitosan: Chitin có nhiều trong vỏ tôm, cua, còn chitosan là sản phẩm biến đổi từ chitin. Chúng hỗ trợ tiêu hóa, giảm hấp thu chất béo và có tiềm năng trong quản lý cân nặng. Ngoài ra, chitosan còn được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chống viêm và kháng khuẩn.
• Pectin: Pectin là polysaccharide hòa tan trong nước, chủ yếu có trong trái cây như táo, cam, và cà rốt. Nó hỗ trợ tiêu hóa, giảm cholesterol và kiểm soát lượng đường huyết. Pectin còn giúp duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
• Inulin: Inulin là prebiotic tự nhiên, có trong củ cải đường, tỏi, hành tây, và chuối. Nó thúc đẩy sự phát triển của lợi khuẩn trong đường ruột, từ đó cải thiện hệ miễn dịch và hỗ trợ tiêu hóa hiệu quả.
• Agar và Carrageenan: Hai polysaccharide này chủ yếu từ tảo biển. Agar và carrageenan được sử dụng như chất tạo gel trong thực phẩm, đồng thời chúng có khả năng hỗ trợ hệ miễn dịch và chống oxy hóa.
• Glucosamine: Glucosamine thường có nguồn gốc từ vỏ động vật giáp xác và được dùng phổ biến trong bổ trợ sức khỏe xương khớp, đặc biệt là giảm đau và duy trì chức năng sụn.
• Arabinoxylan: Arabinoxylan có trong lúa mì và ngũ cốc nguyên hạt. Nó tăng cường miễn dịch và hỗ trợ đường ruột, đồng thời có khả năng điều hòa phản ứng viêm trong cơ thể.
• Fucoidan: Fucoidan là polysaccharide sulfated chính trong một số loại tảo nâu. Nó nổi bật với khả năng chống viêm, hỗ trợ miễn dịch và tác dụng tiềm năng trong phòng ngừa ung thư theo nhiều nghiên cứu lâm sàng.

Làm sao để tăng Polysaccharide có lợi trong khẩu phần ăn hàng ngày?

Một số polysaccharide nổi bật như beta-glucan từ nấm, inulin từ rau củ, hay pectin từ trái cây có khả năng kích thích tế bào miễn dịch và nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi trong đường ruột. Một cách đơn giản để tăng polysaccharide trong khẩu phần là bổ sung các thực phẩm giàu dưỡng chất này. 

Ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, lúa mạch hay gạo lứt cung cấp lượng beta-glucan đáng kể, giúp giảm cholesterol và hỗ trợ miễn dịch. Rau củ và trái cây như cà rốt, hành tây, tỏi, táo, lê chứa inulin và pectin, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh. Nấm ăn hoặc nấm dược liệu như nấm hương, nấm linh chi, nấm maitake cũng giàu beta-glucan, có tác dụng kích thích hệ miễn dịch tự nhiên.

Cách chế biến cũng ảnh hưởng đến hàm lượng polysaccharide trong thực phẩm. Hấp, luộc hoặc nấu súp giúp giữ nguyên dưỡng chất, trong khi chiên xào nhiều dầu mỡ có thể làm mất một phần polysaccharide. Kết hợp nhiều loại rau củ và ngũ cốc trong cùng một bữa ăn sẽ giúp cơ thể hấp thụ polysaccharide đa dạng, tối ưu hóa lợi ích sức khỏe.

Tuy nhiên, chế độ ăn hàng ngày đôi khi chưa đủ để cung cấp lượng polysaccharide cần thiết, đặc biệt với người bận rộn hoặc chế độ ăn hạn chế. Đây là lúc liệu pháp Buffet Vitamins trở nên hữu ích. 

Liệu pháp này cung cấp hỗn hợp polysaccharide, vitamin và khoáng chất qua đường tĩnh mạch, giúp cơ thể hấp thu nhanh chóng, toàn diện và không bị phân hủy trong quá trình tiêu hóa. Buffet Vitamins còn giúp nâng cao hiệu quả hệ miễn dịch, cải thiện sức khỏe đường ruột và năng lượng tổng thể, đồng thời dễ dàng kiểm soát liều lượng theo nhu cầu cá nhân.

Kết hợp chế độ ăn giàu polysaccharide tự nhiên với liệu pháp bổ sung vi chất Buffet Vitamins sẽ giúp cơ thể nhận đủ dưỡng chất cần thiết, tăng cường sức đề kháng và duy trì sức khỏe lâu dài.

Nhìn chung, polysaccharide không chỉ là nguồn năng lượng quan trọng mà còn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe, từ tăng cường hệ miễn dịch đến hỗ trợ tiêu hóa. Việc hiểu rõ vai trò của polysaccharide giúp chúng ta lựa chọn thực phẩm và chế độ dinh dưỡng thông minh hơn, đồng thời tận dụng tối đa những tác dụng quý giá mà các hợp chất này mang lại cho cơ thể.

Tài liệu tham khảo

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2998446 
• https://www.mdpi.com/2073-4360/15/10/2373 
• https://www.ncbi.nlm.nih.gov
• https://link.springer.com/article/10.1186/s43014-024-00240-w 
• https://ifst.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ijfs.14971