Tế bào miễn dịch NK (Natural Killer) giúp phát hiện và tiêu diệt tế bào nhiễm virus hoặc tế bào ung thư. Chúng vừa tấn công trực tiếp, vừa điều hòa hệ miễn dịch, giúp bảo vệ cơ thể hiệu quả và nhanh chóng.
Tế bào miễn dịch NK là gì?
Tế bào NK (viết tắt của Natural Killer, nghĩa là “sát thủ tự nhiên”) là một loại tế bào đặc biệt trong hệ miễn dịch của con người. Nói dễ hiểu, đây là những “chiến binh gác cổng” trong cơ thể, luôn tuần tra để phát hiện và tiêu diệt các tế bào bị nhiễm virus, tế bào lạ hoặc tế bào có khả năng trở thành ung thư.
Khác với nhiều loại tế bào miễn dịch khác (phải “học” cách nhận biết từng loại vi khuẩn hay virus cụ thể), tế bào NK có thể hành động ngay lập tức mà không cần “huấn luyện trước”. Nhờ vậy, chúng giúp bảo vệ cơ thể nhanh chóng trong những giờ đầu tiên khi mầm bệnh xâm nhập.
Tế bào NK có chức năng gì?
Câu hỏi “Tế bào NK có chức năng gì?” hay “Tế bào NK đóng vai trò gì?” có thể tóm gọn bằng ba ý dễ hiểu:
Tiêu diệt tế bào xấu
Khi phát hiện tế bào bị nhiễm virus hoặc tế bào biến đổi bất thường (như tế bào ung thư), NK sẽ phóng ra các chất đặc biệt khiến tế bào đó tự “tắt đi”. Bạn có thể hình dung: NK giống như cảnh sát chống tội phạm, phát hiện và “vô hiệu hóa” kẻ xấu ngay trước khi chúng kịp gây hại.
Gửi tín hiệu gọi hỗ trợ
NK còn tiết ra các chất truyền tin (gọi là cytokine) để kêu gọi những “đồng minh” khác của hệ miễn dịch đến giúp, như đại thực bào hoặc tế bào T. Nhờ đó, phản ứng miễn dịch trở nên mạnh mẽ và hiệu quả hơn.
Duy trì sự cân bằng
Khi mối đe dọa đã được loại bỏ, tế bào NK cũng giúp “hạ nhiệt” phản ứng miễn dịch, tránh cho cơ thể rơi vào tình trạng viêm hoặc tự tấn công chính mình. Cơ chế hoạt động của tế bào NK (Natural Killer) rất đặc biệt và có thể hiểu đơn giản như sau: Tế bào NK tuần tra cơ thể, phát hiện các tế bào bất thường như tế bào nhiễm virus hoặc tế bào ung thư. Chúng dựa vào cân bằng tín hiệu: nếu tế bào mục tiêu mất “dấu hiệu nhận diện tự thân” (MHC I) hoặc xuất hiện dấu hiệu stress, NK sẽ bị kích hoạt.
Khi đó, NK phóng ra các chất đặc biệt (perforin và granzyme) làm thủng màng tế bào và kích hoạt tế bào đó tự chết. Đồng thời, NK gửi tín hiệu gọi các tế bào miễn dịch khác đến hỗ trợ, như đại thực bào và tế bào T, giúp phản ứng miễn dịch toàn diện hơn. Nhờ cơ chế này, NK vừa tiêu diệt nhanh tế bào xấu, vừa điều hòa hệ miễn dịch.
Chỉ số tế bào NK bao nhiêu là bình thường?
Khi làm xét nghiệm máu, bác sĩ có thể đo “chỉ số NK” để xem số lượng tế bào này trong máu bạn là bao nhiêu.
- Ở người trưởng thành khỏe mạnh, tỷ lệ NK thường chiếm khoảng 6–19% trong tổng số tế bào bạch cầu lympho.
- Số lượng tuyệt đối thường dao động khoảng 90–600 tế bào NK trên mỗi microlit máu (µL).
Tuy nhiên, mỗi phòng xét nghiệm có thể đưa ra con số chuẩn hơi khác nhau. Vì thế, khi nhận kết quả, bạn nên xem dải “bình thường” ghi kèm trong bảng kết quả.
Khi nào chỉ số NK cao hoặc thấp?
- NK thấp (giảm): Nếu số lượng hoặc hoạt động của NK thấp, cơ thể sẽ phản ứng yếu hơn trước virus hoặc tế bào lạ. Một số nguyên nhân có thể gồm: căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém, bệnh mạn tính, hoặc do điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.
- NK cao (tăng): NK có thể tăng khi cơ thể đang phản ứng với nhiễm trùng, trong giai đoạn viêm, hoặc đôi khi do rối loạn miễn dịch. Một số ít trường hợp tăng mạnh có thể liên quan đến bệnh lý tăng sinh tế bào miễn dịch, nhưng điều này khá hiếm.
Lưu ý:
- Chỉ số NK chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể về hệ miễn dịch. Không nên tự diễn giải kết quả mà nên trao đổi với bác sĩ, nhất là nếu bạn có triệu chứng hoặc đang điều trị bệnh.
Làm sao để biết chỉ số NK của mình?
Cách phổ biến nhất là làm xét nghiệm máu bằng phương pháp “đếm tế bào miễn dịch” (flow cytometry). Mẫu máu sẽ được phân tích để xác định tỉ lệ các loại tế bào miễn dịch, trong đó có NK. Kết quả thường trả về trong vòng 1–2 ngày làm việc.
Ngoài ra, một số nơi có thể đo “độ hoạt động” của NK – tức là khả năng tấn công tế bào lạ của chúng. Tuy nhiên, xét nghiệm này ít phổ biến và thường chỉ được làm khi có chỉ định đặc biệt.
NK và bệnh ung thư: Mối liên hệ đáng chú ý
NK được coi là “lá chắn tự nhiên” chống lại tế bào ung thư. Ở người khỏe mạnh, NK liên tục tuần tra để phát hiện và loại bỏ những tế bào có dấu hiệu biến đổi ác tính. Nếu NK yếu hoặc ít, khả năng phát hiện sớm tế bào ung thư sẽ giảm, khiến bệnh có nguy cơ phát triển nhanh hơn. Chính vì vậy, hiện nay nhiều nghiên cứu đang phát triển “liệu pháp tế bào NK” — dùng chính NK (hoặc NK được nuôi cấy từ người hiến) để tiêu diệt tế bào ung thư.
Cách giúp hỗ trợ tế bào NK hoạt động tốt hơn
Không cần thuốc đặc biệt, chỉ cần duy trì lối sống lành mạnh cũng giúp NK hoạt động hiệu quả:
- Ngủ đủ giấc: cơ thể phục hồi miễn dịch khi ngủ.
- Ăn đa dạng, đủ vitamin: đặc biệt là vitamin C, D, kẽm, và selen.
- Tập thể dục vừa phải: đi bộ, yoga, bơi, hoặc tập nhịp tim nhẹ giúp cải thiện miễn dịch.
- Giảm stress: căng thẳng mạn tính làm giảm số lượng NK.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu: đây là hai yếu tố gây hại trực tiếp đến hệ miễn dịch.
>> Đọc thêm: Ung thư bắt đầu từ sự suy yếu miễn dịch
Như vậy, tế bào miễn dịch NK là “chiến binh tuyến đầu” bảo vệ cơ thể trước virus và tế bào ung thư. Chức năng của tế bào NK là phát hiện, tiêu diệt tế bào xấu và điều hòa phản ứng miễn dịch. Chỉ số NK có thể đo được qua xét nghiệm máu, với dải bình thường thay đổi nhẹ tùy labo. Duy trì sức khỏe toàn thân chính là cách đơn giản nhất để hỗ trợ hoạt động tự nhiên của NK.
Tài liệu tham khảo:
- https://www.nature.com/articles/s41577-021-00558-3
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39397463/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35637393/
THÔNG TIN KHÁCH HÀNG
Bài viết của: Biên tập viên Drip Hydration
